Một Thoáng Bâng Khuâng Với Thơ Du Tử Lê

Ai mà chẳng có những lúc bâng khuâng lần đầu tiên nghe mà cảm được tiếng chim hót hay nhìn với vẻ ngất ngây những lớp sóng biển đuổi nhau tạt nước reo vui. Những phút giây này đến thật bất ngờ, rất giản đơn, tinh ròng.

Truyện kể về một đệ tử hay thắc mắc nhiều điều về Thượng Đế, cứ thích hỏi tới hỏi lui, mãi mới được sư phụ trả lời:

"Thượng Đế là Đấng Vô Danh và không thể hiểu thấu. Tất cả những định nghĩa về Ngài cũng như những giải đáp cho các vấn nạn của chúng con về Thượng Đế đều chỉ là những sự bóp méo chân lý".

Đệ tử bối rối hỏi tiếp:

"Nhưng tại sao Thầy lại hay nói đến Thượng Đế?"

Vị sư phụ đáp:

"Chúng con có biết tại sao chim nó hót không? Chim hót không phải vì nó muốn tuyên bố một điều gì, nhưng vì nó có một bài ca để hát. Lời của một học giả cần phải được thấu hiểu. Lời giáo huấn của vị tôn sư không cần phải được hiểu, nhưng cần phải biết lắng nghe, như người ta lắng nghe tiếng gió thổi rì rào qua ngọn cây kẽ lá, tiếng nước chảy róc rách và tiếng chim hót líu lo. Nó gợi lên trong lòng một tâm tình nào đó vượt khỏi mọi tầm hiểu biết."


TẬP LÀM ĐỨA TRẺ NGHE CHIM HÓT

Thú thực là tôi chưa bao giờ dám đọc Thơ Du Tử Lê một lèo từ đầu đến hết sách cả. Sợ phải làm người lớn dùng đầu lắm. Mà phải dùng đầu để đọc thơ thì thơ sẽ mất đi chất rung động tự thân. Và cũng không bao giờ lại dám "bình luận thơ Du Tử Lê"! Vì tôi đã nghe truyện có lần người bạn của Beethoven thích thú nghe Beethoven chơi dương cầm bản Sonata thì hỏi bài này có ý nghĩa gì. Beethoven không trả lời, mà lẳng lặng đánh bài Sonata lại từ đầu. Thì ra tôi chỉ dám tập đọc thơ như đứa trẻ nghe chim hót với vẻ sửng sốt ngây thơ hút hồn. Thế thôi.

Năm 1981 khi tái bản "Thơ Du Tử Lê" tại Mỹ, anh có gửi tặng tôi một bản đọc chơi. Tôi để đó, lâu lâu đưa một bài ra nhâm nhi, trong những lúc vắng lặng, rất tình cờ. Thì cũng mong tìm "khởi đi từ những rung động thực tại hay quá khứ... làm cho cuộc đời ý nghĩa hơn, tốt đẹp hơn" như lời tựa của anh trong lần tái bản. Mà quả thực, một thoáng bâng khuâng với "Khúc Thụy Du" đến thật bất chợt :

Như con chim bói cá
Trên cọc nhọn trăm năm
Tôi tìm đời đánh mất
Trong vũng nước cuộc đời.

Như con chim bói cá
Tôi thường ngừng cánh bay
Ngước nhìn lên huyệt lộ
Bầy quạ rỉa xác người...


CŨNG VÌ TAN TÁC NÊN NHĂNG NHỐ

Kể ra thì cũng lạ, tôi bị thơ Du Tử Lê lay động thường rất tình cờ mà rất đúng lúc. Năm 1993 đang đọc truyện ngắn Cánh Vạc Lưng Trời của Phan Lạc Tiếp trên báo Ngày Nay, thì tôi lại thấy Du Tử lê hiện hình "khởi đi từ những rung động".

Phan Lạc Tiếp diễn lên nỗi bâng khuâng của người xa xứ như Cánh Vạc Lưng Trời: "Gió lạnh lùa vào ngón tay. Tôi kéo cao cổ áo và nhìn lên trời cao. Giữa cái mênh mông đen thẳm ấy có nhiều cánh vạc êm ả sải cánh bay thấp thoáng trên lưng chừng trời. Ôi những cánh chim miệt mài bay mãi về đâu! Người đàn bà, mẹ của cô gái nhỏ, xuất thân từ đồng ruộng miền Nam Việt Nam, trôi nổi, truân chuyên, rồi sẽ đi về đâu? Rồi cô bé nữa?"

Phải đấy. Tâm trạng trên chẳng phải là tâm trạng của nhiều người ly hương là gì? Hình như mình đang theo cánh chim mẹ bay về núi hay theo cha xuống biển vượt biên?! Bay trong không gian mộng mị hay bay ngược thời gian "trở về thời hồng hoang của dân tộc. Tổ tiên chúng ta đã theo dấu bày chim, lấy chân mây làm chỗ hẹn, vượt bao núi non, ghềnh thác, đến định cư ở châu thổ sông Hồng từ mười ngàn năm, tự trăm ngàn năm trước... Bỗng nhiên bao nhiêu cây phong vàng, cây dương trắng, cả rừng thu Gia Nã Đại cũng biến mất. Trước mắt tôi, chỉ là hình bóng lũy tre xào xạc, vườn lá chuối xanh tơ, và hàng dừa lả lơi trên đồng lúa dậy thì xanh mơn mởn." Đỗ Quí Toàn đã diễn tâm trạng đó ra thành lời văn như vậy. Phạm Duy đã diễn ra bằng dấu nhạc như trong Bầy Chim Bỏ Xứ. Biết đâu mình lại chỉ có thể diễn ra bằng chén rượu tiêu sầu hay bằng những phóng rọi mặc cảm qua những hoạt động khua múa!

Du Tử Lê trong bài thơ "Lưu Vong Khúc" đã diễn tả cái cánh mỏi khi làm "nhân chứng" cảnh đổi đời.

Chính vì tan tác nên nhăng nhố
Đến cả sân chơi cũng bẩn rồi

Cố mà chơi nốt trò chơi dở
Đến lúc đi thì đi thảnh thơi.

Bạn nói thêm chi về mối nhục,
Ta hiểu vô cùng chuyện áo cơm.

Mặc ai khất thực mà vênh váo
Luýnh quýnh canh thừa, ngố chợ đông...

Trời đất thực ra nào có tội
Ta buồn ta chửi đổng cho vui...


NGƯỜI VỀ DỰNG LẠI HOANG LIÊU

Thơ Du Tử Lê thường mang đến cho tôi những ray rứt, những khoảng trống mênh mang. Mới nhìn thì có vẻ bi quan, u ám, gợi lên một cái gì bất ổn. Nhưng nhìn kỹ hơn, thì lại thấy dội lên những tiếng sóng. Từ trong đáy lòng hình ảnh một dòng sông bỗng hiện lên, có tiếng vọng đâu đây về một tiễn biệt cái cũ, cái bất ổn, và đón chào dòng nước mới, bến đậu vĩnh hằng. Đó là tiếng na ná như trong Tống Biệt Hành của Thâm Tâm:

Đưa người ta không đưa qua sông
Sao có tiếng sóng ở trong lòng

Tam Quốc Chí là bộ truyện lịch sử Tầu rất hấp dẫn với cả ngàn trận đánh lẫy lừng như trận Xích Bích, với những quân sư giỏi như Khổng Minh, với những tay gian hùng như Tào Tháo. Ai là người khôn ngoan, ai là kẻ xảo quyệt? Ai thắng ai thua? Nhưng đọc Tam Quốc Chí thực ra chẳng phải để xem những truyện như vậy, mà để thấy được cái nhìn về cuộc đời mà người viết đã tóm gọn trong một câu hát theo điệu Tây Giang Nguyệt ở ngay đầu sách:

Sông dài cuồn cuộn về đông
Sóng vùi gió dập anh hùng còn đâu
Được thua phải quấy tranh nhau
Xôn xao mấy chốc ngoảnh đầu thành không.

Như vậy là "khởi đi từ những rung động" cũng là khởi về trong một lộ trình dài mà chỗ kết thúc lại là chỗ khởi đầu, như Du Tử Lê đã vẽ lên bản đồ trong bài lục bát sau tám năm cho người về:

Người về mưa động trong mây
Mừng tôi như thể ngày gầy nắng xưa

Người về chân bước trong thơ,
Tháng năm tận tuyệt đủ chưa oán cừu

Người về dựng lại hoang liêu
Trong đôi mắt lớn đã nhiều mộ bia...

DẪU ĐIỂM ĐỨNG CHỖ NÀO TRONG VŨ TRỤ

Cuối năm 1997, sửa soạn sang năm mới, khi mọi người bắt đầu nôn nao nhiều về thời điểm 2000, tôi lại tình cờ đọc được một đoạn thơ khác của Du Tử Lê mang nhiều thoáng bâng khuâng: Búp nghi hoặc: -có chăng đời lá: chết!.

Mình đang đứng ở chỗ nào trong vũ trụ nhỉ? Ở Sài Gòn hay ở New Orleans, ở trái đất hay ở hỏa tinh, thế đứng chủ tịch hay phu đổ rác, ở nhà sang hay ở trong xóm nghèo... Dẫu điểm đứng chỗ nào thì vẫn thấy có gì hụt hẫng, vẫn chưa phải là chỗ đứng yên. Nhìn từ phi thuyền về trái đất mình thấy sao mọi sự bỗng trở nên nhỏ bé một cách tội nghiệp.

Mà cả trái đất cũng là một phi thuyền đang bay vào khoảng trống vô biên, đang chuyển vào ngàn năm mới. Nhìn lại lịch sử con người từ cái ngày còn ở trong hốc đá cho đến khi biết mặc quần jean, mấy ngàn năm tưởng như một nháy mắt. Những thành quả, những phát minh, những lập thuyết, những "đỉnh cao trí tuệ loài người", những đền đài lăng tẩm, những bon chen chộp giật, những kinh tế thị trường hay quốc doanh, những vênh mặt tự hào về trí lực con người, những con tàu vĩ đại như Titanic... tất cả bỗng chốc thành chuyện nhảm nhí. Cuối một thế kỷ, cuối một ngàn năm, cuối một vòng xoay của một chấm nhỏ li ti trong giải ngân hà, loài người ngồi tính sổ, rốt cục rồi cũng phải buông một câu như tiếng thở dài với Du Tử Lê: hoa nào tin quả đắng đến không ngờ.

Mấy chữ ngắn gọn mà có sức mạnh như một công án, san bình địa tất cả để mở ra một khoảng trống. Giữa những đầy đặc ngột ngạt mà có được một khoảng trống thì cần thiết biết chừng nào. Cái khoảng trống mà nhà tiên tri thời đại là Kahlil Gibran hé ra trong cuốn Tiên Tri (The Prophet): "Hãy để giữa lòng bạn một khoảng trống cho gió trời có thể nhảy múa thênh thang".

Tôi muốn ngồi tĩnh lặng nhặt lấy một câu công án qua lời thơ Du Tử Lê như cây gậy thiền sư gõ vào cái đầu loạn tưởng, làm vang lên vài tiếng lênh kênh dội vào tâm thức:

Mây kiệt sức kéo chiều lên đỉnh núi
Mặt trời rơi, hẫng, nhớ nhung / đen /

Cát xúc động xô sông về / mắt / cuối /
Sóng lênh đênh / oải / muộn / lãng quên, quen.

Dẫu điểm đứng chỗ nào trong vũ trụ
Em cách gì một lúc: - ở hai nơi

Chỉ tôi biết: -tôi vô cùng loãng, nhẹ
Sống phân thây từng miếng / vụn / hôi / mùi

Búp nghi hoặc: -có chăng đời lá: chết!
Hoa nào tin quả đắng đến không ngờ...

Đúng vậy. Dẫu điểm đứng chỗ nào trong vũ trụ, thì "tôi" vẫn đang đi tìm "tôi", cái phân thây từng miếng / vụn / hôi/ mùi đi tìm cái toàn mãn, cái hữu hạn đi tìm cái vô hạn. Dẫu điểm đứng chỗ nào thì cũng thấy mình phải khởi đi vào cuộc chuyển biến từ cái tôi nhỏ nhen tù túng mà hòa nhập cái Ta đại thể vô biên. Hay nói theo kiểu nét văn hóa người mình: cái vuông đi tìm cái tròn để có thể tròn đầy sung mãn, mẹ tròn con vuông. Đây là cuộc hành trình "tìm về quê nhà đã mất", nối lại được vào cuống nhau từ bụng "mẹ" đã một lần từ giã. Quê mẹ đây có thể là chính người mẹ sinh ra mình, mà cũng có thể là quê hương hằng thể, vượt không gian và thời gian, vượt bờ sinh tử. Niềm khao khát tìm về này như phảng phất tâm tình đầy chất đạo trong ca dao Việt:

Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều.


MỘT CHIẾC LÁ TRÚC

Thơ của Du Tử Lê chốc chốc gợi lên trong tôi một dòng sông vắng với câu truyện một chiếc thuyền con. Nó cho tôi một thoáng bâng khuâng vô cùng hạnh phúc, nối được vào quê mẹ trong tâm tưởng. Như truyện kể về một người đứng trước bức vẽ cảnh núi sông, say mê hút hồn chẳng còn để ý gì những náo động chung quanh. Bỗng ông ta lẩm bẩm: "Giá ta có được chiếc thuyền con, để trở lại thăm nơi quê cũ". Gần đấy có vị lão trượng tướng mạo khác thường, tiên phong đạo cốt, từ từ bước lại gần, trên tay cầm một chiếc lá trúc gắn vào bức họa. Người xem tranh chăm chú nhìn vào chiếc lá, bỗng thấy mình ngồi trên chiếc thuyền con, cuốn theo sông nước bồng bềnh; nét mặt thay đổi lúc muộn phiền khi vui sướng; hồi lâu sực tỉnh, như vừa đi xa trở về; quay nhìn người lão trượng cúi đầu mà nói: "Tiên sinh đã giúp tôi trở lại thăm lại quê xưa làng cũ. Tôi xin hết lòng đa tạ".

Với những ray rứt "hoa nào tin quả đắng đến không ngờ", với tiếng "chim bói cá trên cọc nhọn trăm năm", với những khoảng trống "dẫu điểm đứng chỗ nào", với một thoáng bâng khuâng "cố mà chơi nốt trò chơi dở, đến lúc đi thì đi thảnh thơi", với một chiếc lá trúc gắn thêm vào, Du Tử Lê đã giúp tôi chợt thấy mình đang ngồi trên chiếc thuyền con đi trở lại quê xưa làng cũ. Vậy tôi cũng xin hết lòng đa tạ.

LM Trần Cao Tường

(bài này đã in trong sách Du Tử Lê, Tác Giả & Tác Phẩm, tập III, Nhân Chứng xuất bản, 1998)

Ai Nhớ Ngàn Năm Một Ngón Tay



Tháng tư tôi đến rừng chưa thức
Mưa vẫn chờ tôi ở cuối khuya
Có môi chưa nói lời chia biệt
Và mắt chưa buồn như mộ bia

Tháng tư nao nức chiều quên tắt
Chim bảo cây cành hãy lắng nghe
Bước chân ai dưới tàng phong ốm
Mà tiếng giày rơi như suối reo

Tháng tư khao khát, đêm, vô tận
Tôi với người riêng một góc trời
Làm sao anh biết trăng không lạnh
Và cánh chim nào sẽ bỏ tôi

Tháng tư hư ảo người đâu biết
Cảnh tượng hồn tôi : một khán đài
Với bao chiêng, trống, bao cờ xí
Tôi đón anh về tự biển khơi

Tháng tư xe ngựa về ngang phố
Đôi mắt nào treo mỗi góc đường
Đêm ai tóc phủ mềm da lụa
Tôi với người chung một bến sông

Tháng tư nắng ngọt hoa công chúa
Riêng đoá hoàng lan trong mắt tôi
Làm sao anh biết khi xa bạn
Tôi cũng như chiều : tôi mồ côi

Tháng tư chăn gối nồng son, phấn
Đêm với ngày trong một tấm gương
Thịt, xương đã trộn, như sông, núi
Tôi với người, ai mang vết thương ?

Tháng tư rồi sẽ không ai nhớ
Rừng sẽ vì tôi nức nở hoài
Mắt ai rồi sẽ như bia mộ
Ngựa có về qua cũng thiếu đôi

Tháng tư người nhắc làm chi nữa
Cảnh tượng hồn tôi đã miếu thờ
Trống, chiêng, cờ, xí như cơn mộng
Mưa đã chờ tôị Mưa...đã ...mưa

Mai kia sống với vầng trăng ấy
người có còn thương một bóng cây
Góc phố còn treo đôi mắt bão
Ai nhớ ngàn năm một ngón tay ?

Bài Nắng Mưa Kế Tiếp

sông núi đã chối từ tên phản bội
giống nòi ta thực sự ở bên kia
chút quê cũ còn nơi đôi-mắt-gió
đã từ em khép lại buổi đêm về

trong yên lặng ngỡ lửa người vẫn cháy
buổi trưa dềnh lên một phúc âm
chiều cổ tự biết hướng nào Nam Hải?
nước non người thêm ủ dột vai sương

bỗng chai sượng thấy hình ai ở đó
lược gương xưa thức dậy mối nghi ngờ
ta mất tích giữa đường ngôi thứ nhất
rẽ bên nào cũng chỉ lấp chôn nhau

đi suốt kiếp vẫn là mưa với nắng
thôi đợi gì nơi kẻ đã vong thân
đời vốn ngắn lối về hoa với cỏ
gọi âm u lên từng phiến thương tâm

vẫn quanh quẩn áo cơm và bóng tối
lòng khi không nhớ lại một câu thơ
"nói rất nhỏ nghĩ thầm em sẽ hiểu
đi với về cũng một nghĩa như nhau"

Bài Nhân Gian Thứ Nhất

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
đôi mắt người hồ như biển đông
có mưa-tôi-cũ về ngang đó
tự buổi thiên đàng chưa lập xong

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
mái tóc người hồ như rừng cây
có mấy che lối về cho lá
và những con đường thật riêng tây

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
tôi có người hồ như vết thương
có đêm ngó xuống bàn tay lạnh
và chỗ em ngồi đã bỏ không

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
tôi có người hồ như tấm gương
thấy tôi thắt cổ trên cành tuyết,
và bóng đo dài nỗi tủi thân

Ở chỗ nhân giang không thể hiểu
tôi có người hồ như hạt sương
có bông hoa đỏ chiều tâm khúc
tôi thấy từ em một quê hương

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
tôi có người hồ như tiếng chim
theo cơn bão rớt về ngang phố
tôi học từ em: niềm lãng quên

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
tôi có người hồ như ấu thơ
đêm đêm khóc vụng cùng chăn gối
và buồn thấy như mẹ ở xa

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
tôi biết người mang một nỗi buồn
biết ta cuối kiếp tim còn lạnh
cùng nỗi sầu bay đâu hư không

Ở chỗ nhân gian không thể hiểu
tôi xin người sớm phục sinh tôi

Thân ngựa chạy một đêm sầu phố núi
mắt chim theo giọng suối đứng riêng trời
hơi thở ngọt em một đời phong kín
nhớ nhung gì em bược tóc chia hai ?

con sóc nhỏ đem hồn lên núi lạ
ta chim rừng cánh mỏi đã đau thương
hương cỏ dại mát dưới chân ngà ngọc
em bảng đen vôi trắng giết đời nhau
trăm con bướm phải về chung một ngõ
suối xôn xao, phải suối xuống tự nguồn
em áo lụa dáng gầy hơn bóng núi
rừng ơi rừng cây đợi đã trăm năm

em thanh khiết giữa đời ta bụi bậm
gọi ta về trong bóng nắng thơ ngây
em mới lớn lên tình như thác gội
ôi-bạn - ta, thân ngựa sớm xa bầy

(1971)

Môi Người Cũng Như Một... Giỏ Hoa

ta sớm biết vườn địa đàng tuổi nhỏ
giữa sân trường: - kỷ niệm lén... soi gương/
người xuất hiện / dậy tôi bài học mới
bài: bâng khuâng cũng mang theo mùi hương

ta sớm biết những hành lang rất cũ
mà chân ai như mới chạm lần đầu
người xuất hiện dậy tôi bài học mới
bài: đợi chờ dài như một trận... đau

ta sớm biết có nỗi buồn đến... ngọt
như những ngày nắng ấm rất... căm căm
người xuất hiện dậy tôi bài học mới
bài: yêu người như yêu cây cà-rem

ta sớm biết tâm hồn như cửa biển
sóng quanh năm nở bọt gọi, mời
người xuất hiện dậy tôi bài học mới
bài: dã tràng giống... ai mà hổ ngươi?

ta sớm biết đôi khi mình cũng... điệu
(một chút thôi! ai nỡ quở bao giờ)
người xuất hiện dậy tôi bài học mới

bài: hân hoan đỏ... mặt theo quả... dâu

ta sớm biết đường xa mà rất ngắn
mỗi khi niềm hớn hở dắt... ta đi
người xuất hiện dậy tôi bài học mới
bài: ngập ngừng nhón gót lúc... chia ly

ta sớm biết đôi mắt còn biết... nhớ
buổi chiều ưa treo nắng, gió trên cây
người xuất hiện dậy tôi bài học mới
bài: đêm về nghe hồn... bơi trên tay

ta sớm biết những con đường rất ngắn
giấc mơ dài mang tưởng tượng đi xa
người xuất hiện dậy tôi bài học mới
bài: môi người cũng như một giỏ... hoa

ta sớm biết thời gian như thước... gẫy
kẻ sao ngay đường thẳng đến... êm đềm
người xuất hiện dậy tôi bài học mới
bài: thấy mình như vật người bỏ,... quên!?!

Bước Chậm Qua Đời

Người đã thế ta còn chi tiếc nữa,
Tình còn chi mà ta phải điên cuồng.
Ta giận ta không thể lấy lại hồn,
Không thể chuộc lại tình đã hiến.
Không thể bỉ khinh người ta ca tụng,
Không thể bôi nhọ chính mặt ta hôn.

Tình ta đẹp nên suốt đời quý báu,
Hồn như trời nên biển rộng bao la,
Người có thể một phút giây bán rẻ,
Nhưng riêng ta lòng mãi mãi tôn thờ.

Trước bội bạc ta trở thành man dã,
Móng điên cuồng, nanh vuốt muốn giương ra
Thương cho ta không thể giết được người
Mà quay lại cào mặt ta rướm máu.

Ôi đau đớn đã nhận chìm ta xuống .
Như con chim ủ kín vết thương mình,
Lần cuối cùng ta nói với nhân gian,
Ta đắm đuối nên suốt đời ta khổ.

Ta vụng tính nên cuối cùng thua lỗ,
Đành trở về ngủ dưới mái hiên mưa.
Đành trở về cùng với hạt sương sa,
Dưới hiên lạnh thấy hồn ai co quắp.

Người cũng chỉ như trăm ngàn kẻ khác.
Sầu hai vai ta bước chậm qua đời!

Chân Dung

tôi ngồi trong nỗi tôi riêng
bên trong ghế lạnh, ngoài hiên bóng rời
phòng tôi trần thiết gương người
tường sơn kỷ niệm, vách bồi dáng xưa
tóc người chảy suốt cơn mưa
ngực thơm hoa bưởi, môi đưa bão về

tôi ngồi giữa cõi-tôi-khuya
có ai gõ cửa? mà nghe lá chào
tưởng người ngọn sóng lao xao
biển muôn năm gọi tôi nào có vui
người về có nén hương, thôi
cắm lên phần mộ hồn tôi úa vàng

tôi-ngồi-trong-cõi-nhân-gian

Chẳng Chiến Chinh Mà Cũng Lẻ Đôi

Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời
Chim về góc biển . Bóng ra khơi
Lòng tôi lũng thấp . Tâm hiu quạnh
Chẳng chiến chinh mà cũng lẻ đôi

Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời
Buổi chiều chăn gối thiếu hơi ai
Em đi để lại hồn thơ dại
Tôi vó câu buồn sâu sớm mai

Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời
Em còn gương lược dấu đường ngôi
Nằm mơ thấy tóc thơm vai hẹn
Và khoảng trời xanh đến rợn người

Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời
Bàn tay dư mấy ngón chia phôi
(Tặng nhau chín ngón không đeo nhẫn)
Và những tàn phai đầy tuổi tôi

Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời
Như trời nhớ đất (rất xa xôi)
Nắng mưa nhớ mãi hàng hiên đợi
Thư nhớ hồi âm - Lệ nhớ môi

Chỉ nhớ người thôi sông đủ cạn
Nói gì kiếp khác với đời sau
Đôi khi nghe ấm trên da thịt
Như thể ai đi mới trở về

Chú Thích

Sông chú thích: núi nghìn năm góa bụa
Trái đất tròn thâu nhỏ những vòng vây
Củi, than người nỏ, bén lửa chia tay
Chiều chú thích: đời ai không hữu hạn?

Mẹ chú thích: mai này em xuất hiện
Những bàn tay nội chiến; gọi mưa về
Nắng phân trần vai lá đợi sông, đi
Môi chú thích: những điều khôn nói hết

Gỗ chú thích: bao cánh rừng mất tích
Thú tuyệt giòng: hoang, rợn lớn dâng lên
Suối tân kỳ ? - Treo ngược cổ thiên nhiên
Đêm chú thích: em / miếng trời / sót lại

Cây chú thích: nhân gian rừng nấm, dại
Khom lưng tìm vô hạn giữa trăm năm
Những con đường nhăn, nếp xếp vuông khăn
Đã footnote mối sầu ta đốn mạt

5-94

Cũng Mục Lá Xương Phơi

Tôi sống suốt bốn mươi năm khật khưởng
và trên đầu chỉ một cánh dơi
hồn tôi chảy trong giòng sông đã lấp
cây nửa đường cũng mục lá xương phơi.

Đáy Khuya
gửi Trần Cao Lĩnh và Nguyễn Đức Cung

Tôi trở lại đáy khuya ngồi với bóng
những chiếc bàn trật khấc nỗi cô đơn
em nên biết cuộc đời tôi đã hết
có thương nhau lo hộ nhúm xương tàn

Cõi Tôi

cõi tôi, cõi nát, cõi tàn
cõi hoang mang, vội, cõi bàng hoàng, qua
cõi vui thân thể cỗi già
cõi lang thang mượn mái nhà hư không
cõi xanh, cõi lạnh, cõi cùng
cõi con muốn bỏ, cõi chồng vợ, xa
cõi em muốn dạt chân về
cõi đau nhân thế, cõi thề thốt, quên
cõi nào, cõi thật ? Tôi riêng?
cõi đêm máu chảy, cõi thương nhớ trùng
cõi tôi, cõi mịt, cõi mùng
thôi em có ghé xin đừng nghỉ lâu
cõi đời đó, có chi đâu!

Đêm nhớ trăng Sài Gòn

Đêm về theo vết xe lăn
Tôi trăng viễn xứ hồn thanh niên vàng
Tìm tôi đèn thắp hai hàng
Lạc nhau cuối phố sương quàng cỏ cây

Ngỡ hồn ta xứ mưa bay
Tôi chiêng trống gọi mỗi ngày mỗi xa
Đêm về theo bánh xe qua
Nhớ em xa lộ nhớ nhà Hàng Xanh

Nhớ em kim chỉ khứu tình
Trưa ngoan lớp học chiều lành khóm tre
Nhớ mưa buồn khắp Thị Nghè
Nắng Trương Minh Giản trưa hè Tự Do

Nhớ nghĩa trang quê hương bạn bè
Nhớ pho tượng lính buồn se bụi đường
Đêm về theo vết xe lăn
Tôi trăng viễn xứ sầu em bến nào ?

Dốc Đá

*gửi T. cũ

em bây giờ đã hết
những ngày trông thư xa
tôi từ lâu cũng mất
những chiều về ven sông
ngó hoài con nước muộn
hồn vật vờ bến xa
kè xưa bờ đá xám
mái đỏ tường vôi nâu
nắng soi chân cầu gẫy
đêm nào mưa bay ngang
cảnh đời em khép vội
còn ai nghe giọng tôi
nghêu ngao bài hát cũ
tuổi xuân treo ngọn cờ
từng manh buồn rách rưới
khi chúng ta làm người
cửa thiên đường đã đóng
đời sống sẽ còn gì
lúc cuộc tình cũng lụn

ví thử em sống đủ đời mình
chắc đã được bao ngày hạnh phúc
tôi gian dối vì lòng tôi quá đỗi
thương xót mình nai lưng tìm hạnh phúc
khi giây đời đã trói chặt hai tay
bây giờ con nước cũ
dẫn mùa mưa đi qua
bây giờ bờ đá xám
có hồn ai dật dờ

ta sống rất tình cờ
cớ sao buồn lúc chết

ai cũng thế mà thôi
kéo đời lên dốc đá
nhìn chưa rõ mặt mình
đã mơ về cõi khác.

Đời Mãi Ở Phương Đông

Anh đã hứa em an lòng hỡi nhỏ
ta sẽ về tới chốn của thương yêu
nơi sương sa như sữa suốt buổi chiều
nơi mưa bụi xuống lòng nhau lấm tấm
Nơi đêm bước những bàn chân rất chậm
và dãy đèn xấu hổ sẽ quay đi
riêng hàng cây vẫn đứng đó lầm lì
khi anh bỗng hôn em (trời lu, sao tỏ)

Anh đã hứa em an lòng hỡi nhỏ
ta sẽ về tới chốn của riêng nhau
nơi nhục nhằn bị bỏ lại phía sau
nơi đau khổ không cách gì lấn tới
Nơi hạnh phúc ắp đầy trong mỗi túi
để lúc buồn em khẽ nhón, ăn chơi
để vô tình em có lỡ đánh rơi
thì cũng chẳng bao giờ vơi hết được

Nơi giờ khắc như kết thành bởi mật
sẽ tan dần trên đầu lưỡi tham lam
nơi hẹn hò (ôi chốn của trăm năm)
cõi để sống (sau một thời đã chết)
Em bình tĩnh dù gì khoan thảm thiết
trước hay sau ta cũng sẽ quay về
cây có khô cành lá có chia lìa
lòng-có-lạnh và hồn-xưa-có-tối

Đường có đổi căn nhà hoang sương khói
ta vẫn về như giữa một cơn mơ
ta vẫn về dù lúc tóc bạc phơ
chân run rẩy và mắt lòa chẳng thấy
Em đừng tủi bởi nếu cần khi ấy
ta dùng tay để tìm lấy thềm nhà
ta dùng môi để giữ lấy ngọt ngào
và những thứ mất đi từ thuở nhỏ

Ta sẽ thở bằng trầm hương của gió
lắng nghe xa chân thú bước mơ hồ
núi muôn năm còn ở đó thẫn thờ
rừng vẫn rộng tay mời ta trở lại
Đêm vẫn để dành ta muôn của cải
suối vẫn chờ nên suối chẳng đi xa
thông héo gầy bởi thông nhớ nhung ta
chim sẽ rủ nhau về đôi mắt biếc

Hoa vẫn nở ối vàng hồn-tưởng-tiếc
ngày vẫn xanh kỷ niệm sẽ lên mầm
chim sáo vui đem tình cũ về gần
ta ở đó tới khi thành cát bụi
Ta ở đó đời ta không có tuổi
em sẽ thành cánh bướm lúc mơ vui
em sẽ thành con dế lúc khuya nguôi
cất tiếng hát ... phân ưu tình ai dang dở

Đưa Nhau Đi : Dựng Một Giáng Sinh, Nàng

ai nhan sắc? - In khắp cùng trái đất
chỗ tôi ngồi: tên một tùy tinh
quay thảm thiết quanh mặt trời: tháng chạp
hạt mưa còn trong mắt một mai, chinh
.
ai nhan sắc? - Cả cánh rừng dấy bão
suối hư không! Người hát? - Giọng như chim
tình không thật, giống biển môi mặc khải
chiều tịnh tâm: tê, gắt mật ưu phiền
.
ai nhan sắc? - Từng mũi kim xí gạt
tiếp thu tôi. Tim lớn trọng như cây
đêm không gió! Lấy gì cho lá vẫy
em không qua! Muông thú phải xa bầy
.
ai nhan sắc? - Để tôi về bối rối
với chính mình: Tôi hỏi khẽ: -Vui không?
tôi thấp thỏm. Tôi đìu hiu quá đỗi
tôi lăng xăng, tìm kẻ trốn trong lòng
.
ai nhan sắc? - Âm âm ngày khuất, lấp
những con đường quên cất hộ mùi hương
em tan tác trên lưng mùa xám hối
tôi áo, cơm! Thu, quén lửa, đêm, tàn
.
ai nhan sắc? - Cầm trên tay Thánh Giá
trả Giáo Đường câm lặng, tắt theo kinh
đôi hàng ghế uy nghiêm chờ hối cải
cửa tôi buồn. Bưng bít. Phúc Âm
.
ai nhan sắc? - Như một lời chúc phúc
giữa-chiều-em: quân dữ bỗng quy hàng
tên ngoại giáo gửi xác, hồn lại Chúa
đưa nhau đi: dựng một Giáng Sinh, nàng.

Du Tử Lê

em về thăm thẳm núi non

em về trong bão giông tôi
que diêm Đông Hải, dáng ngồi vọng phu
lệ còn trên gối, tôi thu
bàn tay ngón út giam tù tháng năm

em về thăm thẳm núi non
hồn sông lòng suối, thịt xương chốn nào?
mai quên nhau, mất lời chào
hôm nay chăn gối vẫn ngào ngạt hương

em về trong một đêm sương
có tôi thất trí ngồi thương bóng còi
da người, dấu cắn răng tôi
đó em, giây phút mở đời đã ghi

góc trời mai mốt em đi
nhớ đem tháng-chạp-tôi về nghĩa trang

em về trên chiếu chăn tôi
mùi hương tháng chín, nụ cười cuối năm
xót nhau bật máu chỗ nằm
vết răng tháng chạp, dấu bầm tháng hai

em về trong quạnh hiu tôi
trái tim cứu rỗi, mắt ngời bóng cây
rừng mù lối tóc chim bay
bớt son, môi cỏ, buồn lay lá người

Giao Khúc Tháng Sáu

tôi từ đó nhỏ nhoi như chấu chấu
như cào cào vỗ cánh chả bay xa
người yêu tôi là thảm cỏ mượt mà
khi tôi đậu nàng uốn mình cảm động

tôi từ đó rêu xanh ôm đá tảng
khinh loài người nên chọn kiếp vô tri
người yêu tôi con suối nhỏ thầm thì
âu yếm mãi nỗi sầu tôi một đời chín ủng

tôi từ đó dật dờ như bóng mộng
như chuồn chuồn cánh rã một đêm mưa
người tôi yêu con dế biết đợi chờ
biết nghe hát và thường ưa than thở

tôi từ đó bơ vơ như chiếc lá
cơn gió lùa tôi se sẽ rung rinh
người yêu tôi là tượng đá chung tình
thấy tôi rụng nhìn theo mà chả khóc

tôi từ đó khật khừ như bọ ngựa
tình đam mê không dấu nổi mọi người
hồn đắm đuối làm sao che sự thật

tôi từ đó ải dòn như củi mục
như mảnh bom miếng đạn vỡ trên không
người tôi yêu đêm nước mắt đanh tròng
tôi chợt nhớ từ lâu đã già trước tuổi

(trích "tình khúc tháng mười một" 1963 - 1966)

Hiến Chương Tình Yêu Ngày 14-2

Em đã biết Hiến Chương nào cũng vậy
có những điều bắt buộc chúng ta theo
(như ngày mai thi lấy bằng lái xe)
ta cẩn thận ghi những điều phải nhớ

I

Khi em lạnh tôi biến thành ngọn lửa
củi thương yêu. Than đỏ hực ân tình
em cần thơ cho sáng dậy thơm hơn
tôi lập tức hóa thân thành vần điệu

II

Khi em bước tôi biến thành chiếc kiệu
ngựa hai hàng. Tứ mã chắc.... nan truy ?
có sao đâu ? Tôi nào hỏi mấy khi ?
(dù lắm lúc cũng thầm ghen tức chứ)

III

Khi em viết tôi biến thành giấy mực
bút tương tư mực nhớ đến ai kìa ?
giấy từ cây. Bút từ gỗ xa xưa
mực từ nhựa. Tôi từ em sống lại

IV

Khi em ngủ tôi biến thành chiếc gối
để phòng hờ.... ngộ nhỡ em muốn ôm
để đêm hờn em có cái vứt luôn
sáng nhặt lại. Thấy mình sao.... dữ thiệt

V

Khi em đọc, tôi biến thành chữ viết,
cả nghìn chương, chỉ chép chuyện đôi ta
mỗi đầu giòng : tên em sắp chữ hoa
cả chấm, hỏi cũng đậm mùi hạnh phúc.

VI

Khi em ốm, tôi biến thành tủ thuốc
thành tấm màn, che gió máy cho em
em chả cần phải lể, giác, hay xông
vì tôi đã hóa thành cây ngải cứu

VII

Khi em khóc tôi biến thành.... nước mắt
chảy giùm em - cho cạn sạch nổi niềm
để mắt em xanh - để môi em mềm
tôi là lá giữa buổi chiều.... sắp tối

IX

Khi em hát, tôi thành loa khuếch đại
cho cả làng, cả nước đổ ra nghe
giọng em cao - tôi bảo "gớm, thanh ghê"
giọng em thấp - tôi tha hồ thêu dệt

X

Khi em chết - cuộc đời này phải hết
không chỉ tôi, hoa cỏ cũng lên trời
thú lìa rừng. Chim chóc lạnh từng đôi
bao thế hệ vì em mà.... biến mất

Hiến Chương viết ngày tình yêu vô lượng
của hai người ? - Vâng, của chúng ta thôi
mặc ai cười ? mặc ai đó bĩu môi
họ ghen đấy. Bởi em là Thánh Nữ

Ta sẽ chết. Nhưng tình ta bất tử
vì mở đầu nhân loại : cuộc chơi riêng

Khi Ngang Qua Pleime

khi ta đến cây im rừng nín thở
một mặt trơì rực rỡ đỉnh truông xa
một hồn xanh gọi rét mướt hiên nhà
một tóc chảy theo trăm giòng suối lạ
đêm thánh lạnh mắt chim xào xạc lá
run vai sương cành nặng nhớ hơi người
trong hiu hắt lòng ta sầu chín ngả
một thiên đường hiển hiện giữa môi son
khi ta đến núi bảo nhau đứng dậy
ngã mũ chào- ta ngọn gío điên mê
hương thiên lý thổi qua lòng đắm đuối
em hiểu gì, hỡi nhỏ , dấu yêu kia
đêm sương phủ có lệ người ướt áo
khi ra về buo&`n xuống bước chân nhau
tay thơ dại em che hồn ta dột
nụ hôn đâù liệu có nhớ mai sau
khi ta đến, nhỏ ở đâu , hỡi nhỏ
dưng lòng ta , suối bỏ núi qua rừng
thương mắt nhỏ - bóng chim buồn ngủ đó
tiếc gì nhau, đơì kể cũng như không
khi tình đã như nghìn con thác đổ
em yên lòng, thôi nhỏ , có ta trông

Khi Tôi Chết Hãy Đem Tôi Ra Biển

Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
đời lưu vong không cả một ngôi mồ
vùi đất lạ thịt xương e khó rã
hồn không đi sao trở lại quê nhà

Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
nước ngược dòng sẽ đẩy xác trôi đi
bên kia biển là quê hương tôi đó
rặng tre xưa muôn tuổi vẫn xanh rì

Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
và nhớ đừng vội vuốt mắt cho tôi
cho tôi hướng vọng quê tôi lần cuối
biết đâu chừng xác tôi chẳng đến nơi

Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
đừng ngập ngừng vì ái ngại cho tôi
những năm trước bao người ngon miệng cá
thì sá gì thêm một xác cong queo

Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
cho tôi về gặp lại các con tôi
cho tôi về nhìn thấy lệ chúng rơi
từ những mắt đã buồn hơn bóng tối

Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
và trên đường hãy nhớ hát quốc ca
ôi lâu quá không còn ai hát nữa
(bài hát giờ cũng như một hồn ma)

Khi tôi chết nỗi buồn kia cũng hết
đời lưu vong tận tuyệt với linh hồn.

12-77

Khi trông thơ Thụy Châu

Cũng đành người đã quên tôi
Con chim nào cũng một đời kêu than
Cây phong đã đỏ lá vàng
Quán sâu tôi quấn khăn quàng đợi đêm
Phải người quá nhẹ chân êm?
Tôi nghe như thể gió vin cửa ngoài
Cũng đành người đã ham vui
Núi non nào cũng một đời cô đơn
Tuyết trên mái cổ nghiêng hồn
Dưới chân cổ tượng cũng bồn chồn theo
Xe không nào sẽ qua đèo
Đêm nay chắc lá lại nhiều chiếc rơi
Cũng may tôi có một đời
Để đau, để khổ, để ngồi trông thư .
( Dinfos 11- 69 )

Khi Tưởng Tới Ngươì Vắng Mặt
rồi em bỏ ta đi
trong buổi sáng Saigon đầy lá
hay buổi chiều nắng lốm đốm da em
như những con đường một chiều
khiến những tìm nhau không thể vòng xe lại
rôì em bỏ ta đi
để ta lại như một con sâu kèn
( con sâu kèn ngủ vùi trong bao kín tối tăm
suốt một đời không thể tự mình rúc lên những hồi còi thê thiết )
như con đom đóm
lập lòe cơn mưa điên
tưởng cùng em hoan lạc
tắt ngấm chút lửa tàn
đứng lên nghìn tuyệt vọng

em buồn bã như đêm
thoảng hôì chuông tuyệt vọng

rôì em bỏ ta đi
chẳng cách chi khác được
lệ có lỡ ứa trào
cũng khăn mình chậm lấy
đớn đau ở hôm nay
đơì sau còn nhắc mãi

khi em bỏ ta đi
có nghe lòng trống trải

khi em bỏ ta đi
có nghe rừng gío mãi ?
ngày đã thổi sương theo
tình hoang mang rất vội
qua những miền hư hao
ta ngôì nghe gío nổi
em môi đỏ dáng chiều
có nghe lòng sắp tối
đêm gần kề bên ta
bảo ta : ngươi thấy tội

* Trích : Văn - Sô' 73-74

Khúc Hạnh Tuyền Núi Sông
chẻ đôi sông núi : đêm bưng mặt
mưa quấn khăn vào sâu ấu thơ
chẻ đôi thân thế: mù tăm tích
ta nghĩa trang nào chôn cất nhau
chẻ đôi tâm thất: kênh, mương cạn
hương tóc truy tầm vai thất tung
tưởng ai oan khuất vừa quay gót
xương , thịt đời sau , máu rất buồn
chẻ đôi cơn gió: cây ly, biệt
tim chấn thương cùng môi tháng , năm
phạt ngang ký ức rừng tha thiết
dòng sông trăm năm bỗng mất nguồn
( 1993)

Khúc Tháng Hai, Chín Sáu

thắp thêm nến. Gọi vai về
dấu môi Bồ Tát, lá, lìa Austin
biển lần theo chân Quán Âm
ngón tay tràng hạt, nhang, đèn, phố, lu
tóc thơm ngực, múi khuya, mù
trái vun ấn tượng; nẫu lìa, biệt đen.
thắp thêm nến. Giới định, thiền
giải oan chuông, mõ; xóa kinh điển, người
gửi thêm đời, muộn, chút tôi
rớt trên lục tự; rũ ngoài tam quan.
thắp thêm nến. Nhiễu tâm phiền
gió, thâm, tím ngọn, cây tiền thân, mưa.

(Trích "Vì Em Tôi Đã Làm Sa Di," )

Lục Tự

lục tự cho buổi sáng
thơm tho ly cà phê
chim rớt hạt sau hè
em, thời kinh phổ độ.

lục tự cho buổi trưa
lênh đênh từng cọng mì
cánh bướm vừa quy y
bông hoa chờ nhập thất
em, đuổi theo xuân thì
ta, đầu đường sám hối.

lục tự cho buổi tối
ngọn đèn thu bóng tôi
trả cho từng góc đời
phủ phê tàng quá khứ
ngọn sân, hận chưa nguôi
cơn bão người đã tới

lục tự cho nửa khuya
nam mô a di đà
phật từ bi tâm ta
ta và, tâm : xa lạ.

nam mô a di đà
phật và, tâm và, ta
ta và, tâm và, phật (!?)

Mai Sau Soi Thấy Vết Thương Tôi Còn

Gọi tôi tiếng gọi bồi hồi
đêm, mưa góc phố, người ngồi ghế, khuya
Vầng trăng, tôi, cũ, chia lià
Em đi cuối sớm, ai về đầu hôm?

Gọi tôi, tiếng gọi ai, buồn
Nhân gian thăm thẳm, ngọn, nguồn cũng xa
Người về cây, cỏ tháng ba
Hồn tôi tháng bảy mưa sa đầm, đầm

Gọi tôi, tiếng gọi tiêu, trầm
Trái tim nhật, nguyệt, mái hồn tử, sinh
Núi sông đốm lửa cuối ghềnh
Cõi âm: ký ức; cõi trần: lát dao

Gọi tôi tiếng gọi rầu, rầu
Ngưạ trong tuyệt lộ, chim đầu ải, sương
Người còn giữ được mảnh gương?
Mai sau soi thấy vết thương tôi, còn.

Một Bài Thơ Nhỏ

Hoàng Quốc Bảo phổ nhạc với tựa đề Người Về Như Bụi

Người về như bụi
vàng trang sách xưa
người về như mưa
soi tìm dấu cũ

Tôi buồn như cỏ
một đời héo khô
tôi buồn như gió
ngang qua thềm nhà
thấy ai ngồi đợi
bóng hình chia đôi
sầu tôi lụ khụ

Người về như sóng
buồn tôi quanh năm
người về như đêm
mơ hồ cõi chết

Tình tôi phập phều
những tăm phụ bạc
lòng tôi gian ác
dấu trong miệng cười

Người về như sương
ẩn sau lá động
người về trong gương
thấy mình mất tích

Người về như sông
tràn tôi, lụt lội
hồn tôi thả nổi
như khóm lục bình

Sầu ai về cội

Du Tử Lê, 1973

Ngọc Thi

I
Cho tôi uống cùng em ly hạnh phúc
rượu trăm năm cất bởi trái tim buồn
bởi máu ta, bởi lệ nữa, ân cần
đã chảy miết từ khi hồn thất lạc

II
Cho tôi dắt tay em vào lớp học
để ông thầy, để chúng bạn đều hay
ta có đôi, tự thuở đất ương cây
tóc tôi bạc tự ngày thương nhớ bé

III
Cho tôi hát cùng em bàihát cũ
bài ngợi ca Thiên Chúa ở trên trời
để tôi về cầu nguyện với Ngôi-Hai
cho ta sống một ngày như mấy kiếp

IV
Cho tôi viết cùng em trang Sách Ước
bằng một tên chung (gọi cả hai người)
em "cấm phòng" để cứu rỗi cho tôi
và "hành khổ" cho ngày sau ý nghĩa

V
Cho tôi thở cùng em lồng ngực biếc
môi thanh tân tự thuở lá chưa ..... vàng
mắt mưa bay tự thuở bỏ thiên đàng
xuống địa ngục cưu mang người khánh tận

VI
Cho tôi bước cùng em vào giữa quán
để mọi người sửng sốt trước dung nhan
tôi không cười (mặt mũi rất nghiêm trang )
rất hãnh diện: người yêu tôi thánh nữ

VII
Cho tôi khóc cùng em chiều khép cửa
(làm sao vui rõ khổ lỡ yêu rồi)
chim bỏ rừng - cho núi lẻ loi thôi
sông bỏ biển - cho tôi ngồi nhớ sóng

VIII
Cho tôi gối cùng em đôi gối mộng
(mây đang bay ai níu lại bao giờ)
tôi đang mơ ai nỡ bảo ráng chờ ?
chăn ân nghĩa ai nỡ dành đắp hết ?

IX
Cảm ơn bé. Đã nhận phần thua thiệt
"cho tay này mà chả lấy tay kia"
cho đời sau không còn nữa chia ly
ai cũng được an cư miền vĩnh-phúc

X
Ôi Thánh Nữ phải trần gian sẽ ngọc ?

Ngựa Đã Tan Đàn

gửi Từ Công Phụng


Này trí nhớ đậu trên cành ký ức
tháng sáu về yên lặng bước chân quên
tình yêu cũng đậu trên càng gian dối
ở trong tôi, ôi ngựa đã tan đàn.

Người Nhón Gót: Thả Vầng Trăng Thứ Nhất và Australia

chào tinh khiết! - Giữa chiều/ tôi/ xế bóng
như tấm lòng thao thiết cũng gieo neo .
người nhón gót: nghe mưa về đáy vực
buồn tôi sâu, hút, tựa nhớ, thương, nào .

chào thơ ấu! - Chông chênh sầu, nẫu, đỏ
bước lầm than trong ngày, tháng tôi, vơi
người nhón gót: thả vầng trăng thứ nhất
trên tay tôi / cổ tích: mắt, môi người

chào định mệnh! ... Gõ cửa /tôi/, cuối kiếp
trái tim người: lưu lượng biển, bao dung .
người nhón gót: gửi điều chưa nói hết
lên vai tôi . Mùi tóc mẹ ân cần.

chào Quán Thế (riêng tôi)! - Rừng chánh niệm
cây từ bi từng ngọn. Lá trăm năm
người nhón gót: cúi nhìn nhân thế, gió
thấy tôi không ? ... Ti nghiệp một linh hồn?

chào kỷ niệm! - Mai này, tôi sẽ chết
những con chim trả tiếp nợ cho đời .
sóng ở lại, trả thêm người tiếng hát,
(riêng đêm còn giữ mãi dấu môi tôi .)
lá gìn giữ mối tình tôi đã gửi .
cây nâng niu thống khổ (buổi xa người .)

người nhón gót: nghe chuyện tình ai đó...
nghìn năm sau: cổ tích kể tên ....nàng .

(Nov.01)

Người Đền Ta Ngực Mẹ

Em đã là sớm mai
ta thiết gì chim, hót
đời héo dần trái vui
người vẫn cho quả ngọt

Em đã là nắng, mưa
ta thiết gì vũ trụ
tuổi thơ rẫy, ruồng ta
người bù cho xứ sở

Em đã là âm giai
ta thiết gì tiếng hát
sóng xô, dồn xuống vai
thùy dương người rắc hạt

Em đã là mùi hương
ta thiết gì trí nhớ
quá khứ: những dòng sông
người lọc, phân quặng mỏ

Em đã là không gian
ta thiết gì dưỡng khí
chân rỗ giầm trái oan
người đền ta ngực mẹ

Em đã là trái tim
ta đâu cần thở nữa.

9-94

Nhìn Nhau Chợt Thấy Ra Sông Núi

*gửi đào chí hồng, nguyễn quang minh, nguyễn ngọc chấn, ngọc hoài phương, trương trọng giác, nguyễn kim tiền, lê ngọc ngoạn, đào quý châu, phạm duy ánh và CVA 1956-1956 và các bạn diện H.O.


ba mươi năm lẻ ai ngờ được
tao với bay, giờ gặp tại đây
chiến tranh đã dứt nhưng thương tích
vẫn ở cùng tao, ở với bay

bay đã kinh qua địa ngục đời
từng nhìn binh biến giống trò vui
chiến xa, đại bác bay chơi nổi
bom ném ngang trời cũng được thôi

trận mạc ngày xưa còn chẳn ngán
nhằm nhò chi ít vỉ bia "cua"
cười khan những buổi đi "chà láng"
mà lại buồn so diện H. O.

nốc rượu nguyên đêm chờ được xỉn
ôi mái trường rêu: Chu Văn An
nhiều thằng "thăng" lúc còn hôi sữa
dăm tên đầu bạc kể hung hăng

đạn bom ngốn mất thời trai trẻ
cải tạo khơi khơi năm mười niên
ra tù mất vợ, con quay mặt
cười gượng ra điều ta vẫn ... ngon

trong mắt bay nay vàng kỷ niệm
tao đầy gân máu nhớ quê hương
đêm đêm ác mộng còn truy kích
lạnh cẳng tao hầm nhất biển Đông

tụi bay muốn sống? --Quên cho lẹ!
mũ đỏ, đen gì ... cũng đã xong
tao cam phận kiếm tô canh cặn
bay rồi cũng thế! Liệu nghe con

Xa trường mất xác giờ đâu khác?
xương bỏ quê người, cỏ cũng chê
chắc chi đã được như Tư Cóc
chết giữa quê hương, đắp mảnh cờ

Minh dê, Hồnng Trố tao mừng lắm
những tưởng không còn gặp tụi bay
đêm qua uống rượu con nhà Kiểm
thương bạn, tao thèm được khóc ngay

nhìn nhau chợt thấy ra sông núi
có chút gì nghe rất thốn đau
hẹn bay về chết trong tay mẹ
tổ quốc nghìn năm bỏ được sao?

4-1991

Những Điều Ta Bẵng Quên, Trong Đời, Sống

hãy nói lời cảm ơn, yêu dấu
cảm ơn bàn tay đấng thiêng liêng
dẫn, dắt hai thế giới, hai vũ trụ
từ hai chân trời lạ, xa
là chúng ta
gặp nhau.
.
đời sống không mình ên
đời sống không hề là một xâu chuỗi tình cờ, vô cấu.
.
hãy nói lời cảm ơn, yêu dấu
cảm ơn bàn tay đấng thiêng liêng
dẫn, dắt chúng ta vào tình yêu
như dẫn, dắt hai kẻ mù lòa
vào thiên đường
và, cho lại đôi mắt ta ánh sáng.
.
đời sống không mình ên
đời sống không hề là một xâu chuỗi tình cờ, vô cấu.
.
hãy cảm ơn, (vẫn cần thiết nói lời cảm ơn,) yêu dấu
cảm ơn bàn tay đấng thiêng liêng
đã dẫn, dắt chúng ta,
mỗi kẻ về một phía
nếu không có biệt, ly
lấy gì hiểu hạnh ngộ?
nếu chưa từng đớn đau
cách gì thấu hạnh phúc.
.
đời sống không mình ên
đời sống không hề là một xâu chuỗi tình cờ, vô cấu.
.
hãy cảm ơn (vẫn cần thiết nói lời cảm ơn,) yêu dấu
dù cho mai đây, (ngỡ là) tình cờ thấy nhau
yêu dấu có quay đi
(hoặc,) không cách gì chúng ta có thể cho nhau nụ cười
chúng ta sẽ nhìn nhau: tử thù,
nhìn nhau như quái vật
(thì,) mỗi chúng ta vẫn nên nói với chính mình
lời cảm ơn: Cảm ơn bàn tay đấng thiêng liêng
đã cho ta thấy...ta, lần nữa.
.
đời sống không mình ên
đời sống không hề là một xâu chuỗi tình cờ, vô cấu.
.
hãy cảm ơn, yêu dấu
cảm ơn bàn tay đấng thiêng liêng
đã cho ta không khí, lá, hoa, cây, cỏ
cho ta chim, muông
cho ta thực phẩm đủ dùng
cho ta lúc khỏe như...voi
cho ta lúc yếu như...sên
cho ta lúc mềm như...bún
cho ta lúc cứng như...thép
cho ta niềm tin
(mặt khác tuyệt vọng)
cho ta bố, mẹ
cho ta anh, em
cho ta bạn, bè
cho ta con, cháu
cho ta nhân loại
cho ta những đêm, bóng mình
cho ta những ngày, sốt vắng.
.
đời sống không mình ên
đời sống không hề là một xâu chuỗi tình cờ, vô cấu.
.
hãy cảm ơn, yêu dấu
cảm ơn luôn...thần chết ?
chứ sao! yêu dấu,
(thần chết (như chó, mèo) lúc nào cũng lẩn, quẩn bên ta)
vì thần chết nhắc nhở ta...đang sống
và, sống để cảm ơn
những gì ta nhận được.
.
như hằng đêm
tôi vẫn nói lời cảm ơn
cùng lúc:
bàn tay đấng thiêng liêng
và em,
người đã mang lại cho tôi,
sự chết.

Du Tử Lê

phúc âm nàng

1.

không, bây giờ y không còn đến đó
nơi có ổ gà, có rào kẽm, có bức trường thành, có sân bay nhà thương, nhà xác
nơi những trưa đi qua mắt y đổ lửa
những chiều về cát liếm thịt da
nơi ngày tháng vẫn đi qua trong từng cơn khó nhọc



những phiến ẩn ức câm
nghìn năm như đá dựng


nơi y đã ngồi
gom những viên sỏi đầu tiên của một hạnh phúc hiếm
(ôi hạnh phúc bất ngờ
như tai hoạ giáng xuống)

không, bây giờ y không còn đến đó
cho tới một ngày nào
một ngày nào người yêu y đủ lớn
--phải chăng đó là lúc nàng đã trưởng thành?
--vâng đó là lúc nàng đã trưởng thành
mà đừng vội nghĩ rằng khi ấy nàng sẽ già và tóc nàng rụng đi, cụt ngủn
trán nàng sẽ nhăn, rất nhiều vết nhăn tội nghiệp
tay nàng sẽ thô, những ngón mềm sẽ thôi thơm như dòng sữa sớm
ồ không đâu, không bao giờ có thế
đó là lúc nàng giật mình soi gương thấy mắt nàng lóng lánh
như những hạt mưa to
trong veo thành nhẫn nhục
đó là lúc nàng thấy tóc nàng dài, ngực nàng căng, và đôi môi nàng thắm đỏ
nụ cười vì thế mà cũng xinh thêm
không còn se khô như những quả ô mai ngậm hoài vẫn mặn
đấy lời tâm sự của chàng
rất trang nghiêm
nhưng ngậm ngùi ngỏ với đám đông vô hình trước mặt
rồi đám đông tự động vơi tan
lúc bóng tối trở về lấp đầy từng ngăn ký ức
trong một ngôi quán quen
chàng rã rời đứng dậy

nỗi nhớ nhung nhũn mềm
làm trúng thêm gân cốt

mỗi chúng ta đều khư khư giữ lấy cho mình
một số vết thương đã khô thành sẹo
và âu yếm ngắm nhìn
chân dung mình treo trên vách tường trí nhớ



2.

vâng chúng tôi thường gặp nhau vào mỗi chiều thứ sáu
ngày chúa bị đóng đinh
ngày giáo dân không được phép ăn thịt
(để tưởng nhớ đến ngài)
tôi là kẻ đã tự đặt mình ra ngoài vòng tín ngưỡng
nhưng đôi khi cũng bàng hoàng
chợt nhận ra dù mình vô thần nhưng cuối cùng đã mặc nhiên tôn thờ một chúa

(chúa của tôi, ôi chúa của tôi
vô cùng yếu đuối)
nàng buồn như trái chín
mắt gầy đêm mưa xanh
hồn căng trên thập tự
đầu cúi xuống dương gian
chớp hoài đôi mắt ướt

tôi thích được quì dưới chân nàng
để xin những điều vớ vẩn

vốn là kẻ đa nghi
tôi không tin thượng đế
nhưng lại chắc một điều
hạnh phúc nào cũng thật
như trong tình yêu tôi
vốn cả trăm điều gian dối

đời sống ta như một ô chữ cũ
có sắp hoài cũng chẳng khác hơn
ngoài những giòng vô nghĩa


3.

kẻ phán xét trong nàng
bảo chiều nay bão lớn
và ngày mai hãy thả chim câu
(những con bồ câu của thánh Nô - Ê trong sáng thế ký)
để cho chúng bay đi
đem tin về
trời sẽ trong xanh vào những ngày kế tiếp
tôi theo nàng rời tàu
bước lên bờ đất thịt
hãy tin, hãy tin
cuối cùng rồi chúng ta cũng có những bình minh êm ả
những ngày vàng sau quá đỗi đau thương


4.

vâng, chúng tôi thường gặp nhau vào những chiều thứ sáu
ở một góc đường
dưới những tàn cây gỗ dầu xác xơ lá nám
với nhiều sợi dây leo
xiết quanh thân cổ thụ
những buổi chiều hết tiền
chúng tôi rủ nhau lang thang dưới phố
và hôn nhau
ở mỗi đầu đường
ở giữa cua vắng
ở bên ngoài những cửa hàng trưng bày bán tạp phẩm
cũng có những chiều
chúng tôi rủ nhau chui vào rạp hát
và cũng rất thường
nàng rúc đầu vào ngực tôi nức nở
(hệt như con gà mái cục cục đòi ăn, lúc đói)
tôi chẳng biết nói sao
vì chính mình cũng đang nát tan nhục tủi

tôi không tin thượng đế
nhưng lại chắc một điều là hận thù có thật
cũng như tôi tin nàng tuyệt vời
hơn bất cứ một người đàn bà nào hiện đang có mặt
(dù tôi không quên rằng tôi đã ví
nàng như một con gà mái hay cục cục, lúc đói
nhưng cũng xin thêm rằng con gà mái kia
rất dễ ưa, cả tin và tính tình nhút nhát)
nàng tin nơi tình yêu
như giáo dân tin nơi phép nhiệm mầu của chúa
hãy tin ôi hãy tin
nước sẽ rút về bờ kia tuyệt vọng
và ở cuối chân trời
một vầng hồng sẽ nở


5.

bây giờ buổi chiều một mình trở lại
cũng con đường có hàng cây gỗ dầu xác xơ lá nám
với những sợi dây leo
quấn quanh thân cổ thụ
cũng vào ngày chúa bị đóng đinh
(nhưng toà thánh đã loan tin vì tình trạng chiến tranh
đặc biệt cho phép giáo dân Việt Nam ăn thịt)
em làm sao hiểu được
nỗi đớn đau anh khi đêm đến trở về
thắp đèn lên tìm kiếm bóng mình cho đỡ quạnh
và lắng nghe bản tin cuối cùng
tổng kết vinh quang một ngày chiến sự


đời sống ta hôm nay
chỉ còn toàn chữ số


6.

anh cố sống để chờ
một ngày nào mẹ cha loan tin cho phép anh được đem trầu cau đến hỏi em làm vợ
hay một ngày nào
chúng ta sẽ bỏ đi rất xa
làm một phường bất hiếu
kịp khi hết đời mình


(7-1969)

Quần Tụ Và, Chia Biệt

bản năng con người thích quần tụ
trong khi tôi chỉ có riêng em
dù đôi tay
bẩm sinh
đã tập quen nâng bầu ly, biệt

bước thứ nhất vốn xô về phía trước
khi quay lưng
hầm mộ chấn ngang rồi .

Thăm Bạn Trên Núi

Tháng ba bỏ phố đi thăm bạn
Bạn ở trên non mà ta buồn
Trên cao có thấy lòng thanh thản
Ở cùng cây cỏ có vui hơn?
Tháng ba lên núi ta tìm bạn
Bạn đã say mèm quên tuổi tên
Không quen uống rượu nhưng ta cũng
Nhấp một vài hơi say lấm lem
Tháng ba lên núi ta thăm bạn
Những rớt đời trôi như đám bông
Những tan tác cũng như lòng vậy
Bỗng dưng ta thấy hồn rỗng không
Mấy ngày ở núi buồn như chấu
Nỗi nhà lạnh trắng những vòm cây
Những con sông quẩn, chồn chân ngựa
Thôi người ở lại, ta về đây
Ừ, đâu cũng thế, là cơm áo
(cơm áo thì buồn, buồn như ta)
Ít ra nơi đó ta còn có
Chút tình hiu quạnh, chút mưa sa

Thơ Cho Một Người Họ Huỳnh

tôi vẫn thế trở về đây đơn độc
một hồn sầu chấn ngự một non cao
một vai xiêu, một cổ xiết ân, cừu
một đầu nặng chất mang tình thảm thiết
người vẫn thế gánh đời tôi thua thiệt
mắt vẫn buồn như suốt dạo tôi đi
tóc đương xanh nhưng lòng đã bạc nhiều
chân bé nhỏ đi trong sầu bão lớn

tôi hư hỏng với nửa đời lêu lổng
nửa đời buồn như chiếc lá khuya bay
những buổi chiều ngồi đợi nắng ăn tay
người thơ dại biết đâu lòng tôi tức tưởi
người xa càch như chưa hề gần gụi
làm sao người hiểu được đớn đau tôi
những ước mơ là ngục tối đời đời
nhốt tham vọng không bao giờ đạt được
như con nước đã chọn đời xuôi ngược
người âm thầm trông đợi phút thăng hoa
như bóng cây nép khuất một hiên nhà
như sự thực không bao giờ thay đổi

tình muôn thưở nên suốt đời vẫn mới
môi đam mê nên vẫn nụ hôn đầu
ngực thanh tân nên hơi thở nhiệm mầu
tôi phủ phục dưới chân người-yếu-đuối

tôi vẫn thế trở về đây thú tội
tội yêu người hơn cả lúc ra đi
và mai sau, tôi, nắm cỏ xanh rì
xin bia mộ ghi tên người-cứu-rỗi

người vẫn thế vì yêu nên đắp đỗi
những hụt hao, lở sút ở đời tôi
bên đắng cay nhục nhã ở lòng người
ai mai phục dùm tôi một hồn đắm đuối
ai cờ xí đi trong tình tôi vòi vọi
cho tôi về theo nhã nhạc đêm nay.

(14-12-69)