[AiHoa]

Cột đồng chưa xanh (tt)

Thấy ai nấy khẩn khoản yêu cầu, người họ Phạm gật đầu nói:
_ Vâng, trước tiên tôi xin lược thuật lai lịch của ngài Tế Văn Hầu cho quý vị tường. Ngài họ Nguyễn huý là Trãi, hiệu là Ức Trai, vốn là cháu ngoại quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, như thế ngài và Trần Tả tướng quốc là anh em cô cậu. Cha ngài là quan học sĩ Nguyễn Phi Khanh, đỗ khoa thi Thái học sinh thời vua Trần Duệ Tông, nhưng không được bổ làm quan vì hiền nội là tông thất nhà Trần.
_ Ồ, sao lạ thế? Chúng tôi cứ tưởng là lấy vợ dòng tông thất phải được nâng đỡ hơn chứ?
_ Theo luật lệ nhà Trần đặt ra từ thời Thái sư Trần Thủ Độ thì con gái trong tông thất nhà Trần chỉ được lấy người trong họ. Nếu người dân thường lấy vợ tông thất thì không được phép bổ dụng làm quan. Ngay cả khi Hưng Đạo Vương muốn gả con gái là quận chúa Anh Nguyên cho quan Điện suý Phạm Ngũ Lão, ngài phải nói thác quận chúa là con nuôi để không phạm luật. Đấy cũng bởi vì quan Thái sư sợ nhà Trần mất về tay người ngoài theo chính phương pháp mà nhà Trần đã dùng để đoạt ngôi nhà Lý.
_ Thì ra thế! Tôi đọc sách sử thấy bảo Trần Thái sư đã bắt vua cuối cùng của nhà Lý là Lý Chiêu Hoàng phải nhường ngôi cho chồng là Trần Thái Tông mà!
_ Trần Thái Sư còn lập kế độc, nhân lúc tông thất nhà Lý về quê ngoại ở làng Hoa Lâm làm lễ cúng tổ tiên, ông sai quân đào đất làm bẫy sập chôn sống toàn thể họ, cả thảy già trẻ lớn bé mấy trăm người! Để người dân không còn nhớ đến họ Lý nữa, Thái sư viện cớ kiêng cử tên ông tổ nhà Trần là Trần Lý để bắt tất cả những người họ Lý trong dân chúng đều phải đổi thành họ Nguyễn.

Mọi người ồ lên nhao nhao nói:
_ Không ngờ Trần Thái sư độc ác đến thế à?
_ Hèn gì mà họ Lý ngày nay không còn mấy người, họ Nguyễn lại rất nhiều.
_ Thế nên ông trời trả báo, để nhà Trần mất nghiệp về tay họ Hồ.
_ Ừ, chẳng những thế toàn thể tông thất nhà Trần sau này đều bị diệt về tay Lê Thái Tổ sau khi ngài lên ngôi cả!
_ Mấy ông yên lặng đừng có ồn ào để nghe Phạm tiên sinh kể chuyện tiếp chứ!

Phạm tiên sinh chậm rãi nói:
_ Sách có chép rằng quan Tư đồ thấy ngài Nguyễn Phi Khanh, khi ấy mới 19 tuổi, học giỏi tiếng tăm lừng lẫy nên yêu mến và mời về làm gia sư dạy cho con cháu mình, do đấy ngài có dịp gần gũi tiểu thư con gái quan Tư đồ. Sau đấy thì, như ông bà mình có câu: “Lửa gần rơm lâu ngày cũng bén”, hai người phải lòng nhau. Khi sự việc bại lộ thì ngài Phi Khanh bỏ trốn, để lại tiểu thư nhà quan Tư đồ lúc ấy đang mang thai. Quan Tư đồ đành phải sai người đi tìm ngài về gả con gái cho.

Trong phòng vang lên những tràng cười ha hả rất thoải mái:
_ Ha ha, nhà nho mà cũng dám vượt hàng rào lễ giáo a!
_ Mỡ trước mồm mèo ai dễ nhịn, phải không?
_ Không ngờ thời trước người ta yêu đương tự do quá nhỉ?

Người họ Phạm lắc đầu nói:
_ Thực ra thời Trần quan niệm tình yêu phóng khoáng hơn bây giờ nhiều. Chẳng hạn như ngài Hưng Đạo Vương yêu công chúa Thiên Thành, mà công chúa được nhà vua hứa gả cho Trung Thành Vương. Thế là Hưng Đạo Vương liều lĩnh ra tay cướp đoạt người yêu. Chuyện tình của hai người cũng ly kỳ lắm đấy!

Ái Hoa
(còn tiếp)