Như thường lệ, mỗi sáng trong khi ăn điểm tâm là tôi luôn luôn "điểm báo" nhanh :Dng, cốt để xem tin nào hay đọc trước và làm dấu những tin cần lưu ý, chiều về sẽ xem sau.
Buổi sang đang ngon lành là vậy, bỗng nhiên mắt tôi dừng hẳn lại, sững sờ. Nhà thơ Anh Thơ đã mãi mãi đi vào cõi vĩnh hằng!
Mới đây không lâu, chúng ta đã vĩnh biệt Huy Cận, cây đại thụ trong làng thơ Việt Nam. Đến hôm nay, chúng ta lại tiễn biệt một chị cả của làng thơ Mới Việt Nam. Vậy là, sau những năm tháng hào hùng mà các bậc tiền bối như Huy Cận, Xuân Diệu, Tố Hữu... đến những nhà thơ nữ như Mộng Tuyết, Anh Thơ... đã "tung hoành" thì nay chỉ còn mỗi một mình "bà già" Mộng Tuyết (vợ thi sĩ Đông Hồ Lâm Tấn Phát).
Trong khi làng thơ Việt Nam chưa có dấu ấn gì đặc biệt trong những năm đất nước đổi mới, thơ bây giờ, theo ý kiến chủ quan của tôi, cũng theo đà kinh tế thị trường mất rồi, thì những người yêu thơ Việt Nam lại chứng kiến sự chia xa của các nhà thơ danh tiếng.
Có họ, cuộc đời thật đẹp làm sao. Họ mất rồi nhưng những vần thơ vẫn còn rạo rực như ngày nào. Hay nói như Tố Hữu trước khi qua đời: "Sống là cho mà chết cũng là cho" vậy!
Thanh Niên - Vĩnh biệt nhà thơ lão thành Anh Thơ: "...Bên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời..."
Nữ sĩ Anh Thơ đã từ trần vào lúc 7 giờ sáng ngày 14/3/2005. Vậy là sau khi nhà thơ Huy Cận từ trần, lại thêm một trong ba gương mặt hiếm hoi còn sót lại trong tuyển tập Thi nhân Việt Nam (Hoài Thanh - Hoài Chân) ra đi (hai người hiện còn tại thế là nữ sĩ Mộng Tuyết và nhà thơ Tế Hanh).
Bà tên thật là Vương Kiều Ân, sinh năm 1921 (trong Thi nhân Việt Nam ghi là 1919) trong một gia đình công chức nhỏ luôn chuyển chỗ ở, từ Hải Dương, Thái Bình rồi Bắc Giang. Chính vì thế mà 12 tuổi bà mới học lớp 3 nhưng rồi lại bỏ ngang sau một buổi bị cô giáo phạt quỳ. Bà mê làm thơ từ bé nhưng bị thân phụ cấm một cách gắt gao, quyết liệt. Năm 1941, Báo Ngày Nay của nhóm Tự Lực Văn Đoàn tổ chức cuộc thi thơ. Vậy là mỗi ngày bà sáng tác một bài thơ cho kịp thời hạn cuộc thi. Những lúc bố ngủ trưa thì bà vào phòng kín làm thơ với sự canh phòng của bà vợ thiếp của bố và cô em gái ở bên ngoài, hễ bố dậy thì họ giả vờ ho để đánh động (nếu bắt được, ông bố sẽ nọc ra đánh và đốt luôn vở ghi chép). Sáng tác trong hoàn cảnh "khủng bố" như thế, nhưng tập thơ Bức tranh quê của cô gái quê 20 tuổi ấy lại được giải thưởng tương đương 5 lượng vàng giúp bố trả nợ. Cầm tiền, ông bố không thể tin được con gái mình được nhóm Tự Lực Văn Đoàn "Chúc mừng nữ thi sĩ Anh Thơ".
Sau Bức tranh quê, Anh Thơ chuyên viết phóng sự về vợ các nhà văn, nhà thơ đương thời cho Báo Đông Tây. Răng đen là cuốn tiểu thuyết đầu tay của bà (Bàng Bá Lân viết lời giới thiệu, NXB Nguyễn Du) nay đã thất bản. Sau năm 1945, Anh Thơ trở thành một nhà thơ cách mạng. Không chỉ làm thơ cổ vũ, động viên tinh thần cách mạng, bà còn trực tiếp tham gia: làm "chị nuôi", đi quyên góp tiền gạo nuôi quân, từng mặc áo dài lụa vân trắng, cưỡi ngựa hồng dẫn đầu đoàn quân tiến vào trại phỉ, phủ dụ chúng đi theo Việt Minh. Năm 1956, tập thơ Kể chuyện Vũ Lăng của bà được tặng thưởng của Trung ương Hội Phụ nữ Việt Nam. Năm 2001, ở tuổi 80 bà vinh dự được Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình trao Giải thưởng Nhà nước, sang năm 2002 bà cho ra đời bộ Hồi ký Anh Thơ (1.111 trang, gồm 3 tập: Từ bến sông Thương, Tiếng chim tu hú và Bên dòng sông chia cắt - NXB Phụ Nữ, Hà Nội). Đây là tác phẩm cuối cùng Anh Thơ để lại cho đời.
85 tuổi bà trở về với "bến sông Thương", tiễn đưa bà có lẽ không gì thấm thía hơn những câu thơ của cô gái quê hai mươi tuổi ngày ấy và đã trở nên rất quen thuộc với nhiều thế hệ người yêu thơ: "...Quán tranh đứng im lìm trong vắng lặng. Bên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời" (Chiều xuân - Bức tranh quê).
Hà Đình Nguyên