[vui_la_chinh]

Primakov có những thành quả học tập phong phú, nhưng ông không phải loại thư sinh “mũ ni che tai”. Từ năm 1995 đến cuối năm 1991, khi Liên Xô giải thể, ông vẫn là đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô. Gorbachov rất khen ngợi học thức và tài năng của ông. Năm 1985 sau khi Gorbachov lên nắm quyền, Primakov rất khen ngợi học thức và tài năng của ông. Năm 1985 khi Gorbachov lên ngôi nắm quyền, Primakov được thăng tiến liên tục; năm 1986 trúng cử Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, năm 1988 trúng cử Nghị sĩ, năm 1989 vào Bộ Chính trị, trong năm được bầu làm Chủ tịch Viện Liên minh Xô Viết tối cao, năm 1990 là thành viên Hội đồng Tổng thống Liên Xô, tiếp đó làm đặc sứ của Tổng thống hoà giải cuộc khủng hoảng vùng Vịnh. Tháng 9/1991 được bổ nhiệm làm Phó Chủ tịch thứ nhất KGB, phụ trách công tác tình báo đối ngoại. Primakov từ Tiến sĩ đến Viện sĩ, từ phóng viên đến chuyên gia vấn đề quốc tế, từ Nghị sĩ đến Chủ tịch Viện liên minh, từ đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô đến Uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị, từ thành viên Hội đồng Tổng thống đến Đặc sứ của Tổng thống, lần lượt qua các lĩnh vực Thông tin, Học thuật, Chính trị và lĩnh vực Ngoại giao, Điệp báo, một con người lịch lãm trong các nhân vật chính trị quan trọng của Nga. Trong từng lĩnh vực mà ông đã trải qua ông đều bộc lộ tài hoa tuyệt vời, tác phong chắc chắn. Chả trách sau khi Liên Xô giải thể, Yeltsin đã phá lệ giao cho vị “lão thần tiền triều” tuổi ngoại lục tuần giữ chức Cục trưởng Cục Tình báo đối ngoại của Nga.

Trên cương vị Cục trưởng Cục Tình báo đối ngoại, Primakov làm được 4 năm với thành tích tuyệt vời. Ngày 9/1/1996, Yeltsin bổ nhiệm ông làm Bộ trưởng Ngoại giao thay cho Kovalev từ chức trước đó 4 ngày, lúc này Primakov đã 66 tuổi. Quyết định này của Yeltsin được các bên hoan nghênh. Bộ Ngoại giao gọi Primakov là “ứng viên tốt nhất” vào chức Bộ trưởng Ngoại giao, đại biểu Duma quốc gia nói ông “hoàn toàn xứng đáng với chức vụ đó”. Primakov sau khi giữ chức đã không hổ thẹn với sứ mệnh được giao, ông tích cực thực hiện “ngoại giao toàn phương vị”, đặt “ngoại giao phương Đông” và ‘ngoại giao Phương Tây” vào cùng vị trí quan trọng như nhau. Primakov kiên quyết phản đối mở rộng NATO sang phía Đông, nhấn mạnh “không thể làm ngơ chờ đợi” trước thế hung hăng của phương Tây, phải tìm một thế cân bằng lực lượng, để bảo vệ lợi ích quốc gia duy trì địa vị nước lớn của Nga.

Các nhà quan sát cho rằng, sau khi Primakov ra làm Bộ trưởng Ngoại giao Nga, những chỉ trích của Nghị viện Nga đối với Bộ Ngoại giao giảm hẳn. Trong tình hình Yeltsin bị bệnh lâu dài không quán xuyến được công việc, công tác ngoại giao của Nga vẫn tiến triển tốt, hoàn toàn nhờ vào vị Bộ trưởng Ngoại giao tài năng Primakov.

Quyết định đề danh Primakov làm Thủ tướng của Tổng thống Yeltsin thực tế là một sự thỏa hiệp với Duma, Primakov có quan hệ tốt với Duma, Seledniov Chủ tịch Duma quốc gia hoan nghênh quyết định của Tổng thống, ông nói Hạ Nghị viện do Đảng Đối lập chi phối sẽ phê chuẩn Primakov làm Thủ tướng.

Seledniov đảng viên Đảng Cộng sản nói: “Đó là quyết định rất hợp tình hợp lý, đương nhiên Primakov sẽ được Duma quốc gia ủng hộ”.

Khi nhận được thư đề danh chính thức của Yeltsin, Duma quốc gia sẽ phải biểu quyết trong thời hạn một tuần. Nhưng những người lãnh đạo của nhiều phái trong Duma quốc gia nói, ngay ngày mai Duma quốc gia sẽ biểu quyết người được đề cử làm Thủ tướng.

Những người lãnh đạo Duma cũng hiểu rõ nếu lại phủ quyết Primakov, tất sẽ phải tự động giải tán, tổ chức bầu cử Quốc hội mới.

Primakov cũng hiểu rất rõ, cơ hội vượt qua cửa ải của ông rất cao, vì Quốc hội do Đảng Cộng sản Nga chiếm đa số, trong danh sách 5 ứng viên có thể được chấp nhận do Đảng Cộng sản Nga trình lên Tổng thống trong tuần, có tên của Primakov.

Primakov từng là Uỷ viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô. Tuy đi theo Yeltsin, nhưng ông ta cũng được sự ủng hộ của phái Yabloko, được các phần tử theo chủ nghĩa dân tộc yêu mến.

Schoev, Chủ tịch Hội đồng Liên bang Thượng Nghị viện Nga cũng hoan nghênh quyết định của Tổng thống. Ông nói: “Quyết định này phù hợp với ý muốn của mọi người”.

Diuganov, lãnh tụ của Đảng Cộng sản Nga cũng tỏ ra hoan nghênh, ông cho rằng Primakov sẽ được sự ủng hộ của Duma. Ông nói với phóng viên: “Tôi cho rằng Duma quốc gia sẽ kiên quyết ủng hộ Primakov.”

Nhưng những người phê phán ông nói, còn có điểm chưa hay là Primakov thiếu kinh nghiệm về mặt kinh tế, đang lúc nước nhà rơi vào khủng hoảng nặng nề, đồng rúp mất giá, giá cả tăng vọt, quốc gia đang cần chính là nhân tài kinh tế.

Primakov cũng hiểu rõ Yeltsin chọn mình, không phải vì có thâm niên công tác, tài năng tuyệt vời, quan điểm chính trị trung dung, các phe phái đều có thể chấp nhận mà thực tại là do không còn cách lựa chọn nào khác. Ngay đến Yeltsin trong lời phát biểu truyền hình sau đó cũng thừa nhận “Chọn lựa Primakov là kết quả của sự thỏa hiệp”. Nói cách khác Yeltsin hy sinh Checnomukdin thay vào bằng Primakov, chủ yếu là để tránh cuộc khủng hoảng giữa lập hiến với chính quyền, không liên quan gì đến việc thoát khỏi khủng hoảng kinh tế trước mắt. Yeltsin không muốn nói rõ là Primakov yếu thế không có mưu đồ chính trị, tương đối dễ chế ngự. Nếu không thế cương vị tổng thống của ông ngày càng không có nền tảng dân chủ, sẽ gặp rất nhiều phiền phức.

Điều đáng nói là, cho đến nay Primakov là vị nguyên lão tiền triều duy nhất còn hoạt động trên vũ đài chính trị (ê kíp chính trị của Gorbachov, trừ ông ra, còn tất cả đều đã trở thành cát bụi của lịch sử), đủ thấy ông có một trí tuệ chính trị khác thường và có khả năng xử lý tình huống. Chỉ có điều vũ đài hoạt động của ông trên cơ bản không tách rời tình báo và ngoại giao, đó cũng là nguyên nhân mà có người dự đoán ông sẽ là thủ tướng chết non, vì đối với công việc kinh tế, cơ bản ông là mù tịt.

Tháng 12/1995, Đảng Cộng sản Nga chiếm đa số ghế trong Quốc hội, Primakov con người được Đảng Cộng sản cho là cùng chí hướng giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao. Vị Bộ trưởng Ngoại giao tiền nhiệm thuộc phái thân phương Tây nổi tiếng, cũng là một chủ tướng cải cách cấp tiến bị thay thế bằng Primakov, đương nhiên các quốc gia phương Tây không thích, cho nên Primakov không giành được sự tín nhiệm của các quốc gia này trong một thời gian dài. Nhưng về sau với sự nhanh nhạy, linh hoạt, chắc chắn của mình ông dần dần giành được sự thông cảm của các đồng nghiệp phương Tây, thậm chí giành được tình bạn của Olbrai Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ.

Kinh nghiệm ngoại giao không đủ cho khả năng trị quốc, khi Quốc hội thông qua với đa số áp đảo bổ nhiệm ông làm Thủ tướng, ông đã kêu gọi toàn xã hội này đoàn kết lại, cùng vượt qua thời kỳ khó khăn và ông còn đảm bảo trả hết “tất cả các khoản nợ”, Chính phủ “phải bắt tay vào việc điều tiết chế độ sự vụ kinh tế”. Nhưng, Diuganov lãnh tụ Đảng Cộng sản Nga tuyên bố trước khi biểu quyết, chỉ cho ông hai tháng để cứu vãn nền kinh tế Nga đang đối mặt với sự suy sụp, nếu không...

Thời gian 2 tháng để cứu vãn một xã hội to lớn rách như tổ đỉa, ngay cả thượng đế cũng vị tất làm nổi.

Nhưng Primakov đã làm được, với thời gian 2 tháng ngắn ngủi, không những đã sơ bộ ổn định được tình hình trong và ngoài nước, ông trở thành nhân vật có thực quyền nặng ký ở Nga.

Sau khi giữ chức Thủ tướng, Primakov đã được sự chấp nhận rộng rãi của xã hội và ở các vùng, tầng lớp chính trị cấp trên, đồng thời cũng do Tổng thống thường xuyên ốm đau nên quyền hành chấp chính quốc gia đã có thay đổi rõ rệt.

Duma quốc gia đã phê chuẩn một cách thuận lợi để danh Thủ tướng Primakov của Tổng thống, điều hòa được mâu thuẫn giữa Duma và điện Kremlin. Primakov nắm các lực lượng chính trị trong xã hội. Các đảng phái chủ yếu trong Duma có đại biểu tham gia Chính phủ nên giữa Duma và Chính phủ bình an vô sự. Những biện pháp kinh tế của Chính phủ đã phản ánh lợi ích của phái tả trong Duma, nên phái tả không những không phản đối Chính phủ, mà còn tỏ ra ủng hộ Chính phủ trong một chừng mực nhất định. Cái gọi là “Đảng chính quyền”của phe trung hữu cũng biểu thị không phải là đối lập. Cho nên thủ tướng mới không những được Tổng thống tin tưởng, mà cũng được các lực luợng chính trị chủ yếu của xã hội ủng hộ và sống chung.

Tuy lực lượng chính trị các phái phê phán chính sách kinh tế của ông có khác nhau, nhưng trừ thế lực cực hữu, các phái đều thừa nhận người mà có thể cân bằng thế lực các phái hiện nay trở thành người “giơ mặt chịu báng”cho Yeltsin, ngoài Primakov không còn ai khác. Kirienko, vị Thủ tướng tiền nhiệm tuy không tán thành chính sách của Primakov, nhưng cũng phải thừa nhận tình hình chính trị của Nga được ổn định lại, không thể phủ nhận công của Primakov. Ngay cả đến Yaplinxki trước đây vẫn hay moi móc chính sách của Primakov, cũng phải ca ngợi vai trò đột xuất của Primakov giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị và ổn định thời cuộc. Còn Primakov thì vẫn nhấn mạnh ông không dự định ứng cử Tổng thống, nên tránh được nhiều phiền phức có thể xảy ra do tranh chức Tổng thống kỳ tới với một số nhân vật chính trị hàng đầu.

Ổn định tình hình địa phương là một trong những nhiệm vụ chủ yếu trong công tác của Chính phủ mới. Trong tình thế Tổng thống yếu mệt khủng hoảng kinh tế nặng nề, muốn tránh được xu thế “ly tâm”, Primakov coi những người lãnh đạo các chủ thể trong Liên bang là những nhân vật mấu chốt ổn định, ông tranh thủ giao lưu với những người lãnh đạo địa phương, việc sắp xếp nhân sự trong Chính phủ cũng coi trọng ý kiến của những người lãnh đạo địa phương, hứa giao quyền tự chủ kinh tế và quản lý cho địa phương, đồng ý để địa phương được hưởng nhiều ưu đãi về thuế. Ông mời Gutsov Chủ tịch Bang Leningrad, con người rất có ảnh hưởng giữ chức Phó Thủ tướng thứ nhất Chính phủ và tổ chức thành lập Đoàn Chủ tịch Chính phủ, để cho 8 vị lãnh đạo vùng tham giao vào những quyết sách của Chính phủ, nên được sự tín nhiệm của những người lãnh đạo vùng. Thậm chí một số người lãnh đạo vùng còn biểu thị ủng hộ Primakov ra tranh của Tổng thống khóa tới. Ổn định tình hình cũng là trọng điểm công tác của Chính phủ mới. Tuy cuộc thăm dò ý kiến dân chúng vào hạ tuần tháng 9 cho thấy số ủng hộ Primakov đã đạt 32%, mức căng thẳng xã hội đã giảm. Nhưng ngày 7/10, mâu thuẫn xã hội lại căng thẳng, khắp nơi trong toàn nước Nga đã nổ ra những hoạt động kháng nghị quy mô lớn, đó là thử thách nghiêm trọng sau khi Primakov lên làm Thủ tướng. Theo đánh giá của một số người, có đến hơn 20 triệu người tham gia những hoạt động kháng nghị lần này. Primakov tuy phản đối hoạt động kháng nghị này, nhưng để tránh cho sự việc mở rộng, trong nhiều trường hợp ông vẫn thành khẩn bảy tỏ sự thông cảm với những nỗi khổ của người kháng nghị, kêu gọi những người tổ chức cuộc kháng nghị cùng ghé vai với Chính phủ. Hành động của ông đã có tác dụng lớn trong việc hoá giải sự phẫn nộ của quần chúng. Primakov còn chỉ đạo các ngành hữu quan nhanh :Dng điều động ngân quỹ phát 2 tháng lương cho quân đội, phát bù một phần tiền lương, tiền hưu trí và trợ cấp học bổng còn nợ đọng. Theo nguồn tin chính thức ước đoán, toàn quốc chỉ có một triệu người tham gia hoạt động kháng nghị. Do nhà cầm quyền áp dụng biện pháp chặt trong lỏng ngoài nên đã tránh được mâu thuẫn quá căng. Hoạt động kháng nghị đã dịu lại với phương thức văn minh, không xảy ra những hành vi quá khích và xáo động lớn.

Khi Primakov lên làm Thủ tướng, mọi người đều cho rằng ông là một Thủ tướng quá độ, thậm chí có người còn cả quyết Chính phủ mới chỉ tồn tại 4 đến 6 tuần. Nhưng 3 tháng đã trôi qua, công việc của Primakov không có gì trục trặc lớn, các bên bắt đầu hy vọng ở ông. Mọi người tuy không trông mong ông có thể lập nên kỳ tích có hiệu quả ngay, nhưng đa số tin ông có khả năng làm cho quốc gia thoát khỏi hỗn loạn. Cuộc thăm dò ý kiến dân chúng, chứng tỏ tỷ lệ ủng hộ Primakov đang lên theo đường thẳng, thậm chí còn vượt cả mấy nhà chính trị tham gia tranh cử Tổng thống, chứng tỏ ông đã được dân chúng chấp nhận.

Sức khoẻ của Yeltsin ngày càng suy yếu, trong tình hình không thể làm việc bình thường, thực tế Primakov đã thực hiện chức vụ như một Phó Tổng thống. Khi Primakov thành lập nội các, Tổng thống giao cho ông quyền lực lớn hơn nhiều so với mấy đời Thủ tướng trước. Thậm chí Primakov có thể nhúng tay vào công việc của những ngành sức mạnh mà trước đây hoàn toàn do Tổng thống quản, phối hợp hiệp đồng công tác của những ngành này.

Primakov không những được quyền quyết sách kinh tế mà các đời Thủ tướng trước có mơ cũng chẳng được, có quyền lực chủ trì công việc Chính phủ, mà còn được quyền thay mặt Tổng thống giải quyết các vấn đề đối nội, đối ngoại.

Trên trường quốc tế, các quốc gia khu vực khối SNG, vùng biển Baltic đều ca ngợi Primakov và đặt rất nhiều hy vọng vào ông. Ngay cả các Chính phủ phương Tây đối với Chính phủ của Primakov trước nay vẫn giữ thái độ dè dặt cũng đã phải chấp nhận hiện thực, coi Primakov là phái thực quyền của Nga và giao dịch với ông.

Từ khi Primakov bắt đầu chủ trì công việc Chính phủ, ông đã nhấn mạnh phải tiếp tục cải cách làm kinh tế thị trường hướng vào xã hội. Về mặt quyết sách kinh tế, ông có quyền tự chủ lớn hơn các vị tiền nhiệm.

Primakov đề xuất, phải căn cứ vào tình hình của đất nước Nga để tiến hành cải cách kinh tế, tăng cường kiểm sát Nhà nước. Muốn xoay vần được tình hình kinh tế Nga đang tụt dốc nghiêm trọng, Chính phủ do Primakov lãnh đạo đã áp dụng những biện pháp chủ yếu sau: Nhà nước cấp vốn giúp đỡ các xí nghiệp và ngành sản xuất có hiệu quả kinh tế cao, đồng vốn quay vòng nhanh, nâng đỡ các xí nghiệp ngành khoa học kỹ thuật cao kiểu tập trung chất xám, và các xí nghiệp của ngành chế tạo máy có thể sản xuất ra sản phẩm có khả năng cạnh tranh, tổ chức lại ngành ngân hàng, bảo hộ những ngân hàng trọng điểm có tiền đồ phát triển, cung cấp cho họ vốn vay ổn định, sát nhập hoặc cho phá sản những ngân hàng vận hành không tốt, hoàn thiện quy chế thuế, chia giai đoạn hạ thuế suất của thuế giá trị gia tăng giảm thuế suất cao nhất của thuế lợi nhuận hiện hành từ 35% xuống 30% điều chỉnh cơ cấu xuất khẩu, không lấy xuất khẩu nhiên liệu, nguyên liệu làm chính nữa; ổn định hối suất của đồng rúp, ngăn chặn lạm phát.

Nguyên tắc của Primakov là phát triển công nghiệp quốc nội, nhưng không bế quan che chắn; thu hút mạnh mẽ đầu tư của nước ngoài, nhưng không dựa vào vay vốn để sống qua ngày; học tập kinh nghiệm có ích của nước khác, nhưng không thể làm theo yêu cầu của họ.

Những biện pháp và nỗ lực nói trên của Primakov có thể nói chỉ mới thành công bước đầu. Khủng hoảng kinh tế sơ bộ được giải quyết, có hy vọng ngăn chặn được xu thế tụt dốc nhanh của nền kinh tế Nga.

Matxliukov Phó Thủ tướng thứ nhất Chính phủ Nga khi phân tích tình hình kinh tế Nga đã nói, xu thế suy giảm tổng giá trị sản lượng quốc dân Nga sẽ bị chặn đứng, kinh tế nửa cuối năm 1999 sẽ tăng chút ít.

Thậm chí theo kết quả điều tra ý kiến của nhân dân, Primakov trong cuộc bầu cử Tổng thống tương lai sẽ đứng trong hàng ngũ những người có khả năng thắng cử gồm: Ruzkov, Lebed, Diuganov. Mà Primakov sẽ có thế lực rất lớn, sẽ giành được trên 20% phiếu bầu.

Có vẻ như tiền đồ của Primakov rất sáng sủa, nhưng trong đấu trường chính trị nước Nga, tất cả đều có thể thay đổi.

Ngày 7/4, Yeltsin nói bóng gió rằng: “Trong giai đoạn này, Primakov rất có tác dụng đối với chúng ta”, “nhưng sau này ra sao, chúng ta phải chờ xem đã”

Lời phát biểu này lập tức khiến người ta nghi ngờ về việc Yeltsin sẽ bãi chức Thủ tướng của Primakov.

Điều này có nghĩa là sự chia rẽ không ngừng giữa Yeltsin - một người đầy bệnh tật với Primakov - một người mà địa vị đang không ngừng đi lên lần đầu tiên đã được chứng thực công khai. Có người phỏng đoán rằng, Primakov đang nhằm vào ngôi báu Tổng thống.

Tin tức từ điện Kremlin về việc Yeltsin sẽ nhanh :Dng thay thế Primakov bằng Cheknomukdin hoặc Tshubai lan truyền khắp Mátxcơva.

Còn có nguồn tin nói rằng, Yeltsin đã gặp Cheknomukdin. Cùng ngày, một Đài Truyền hình độc lập đã thông báo, có người đã thấy xe của Tshubai đỗ trước phòng làm việc của Tổng thống.

Thông qua các thuộc hạ thân tín để ngầm thông báo khả năng có thể bãi chức để giữ cân bằng lực lượng giữa các phe phái là một thủ pháp thường dùng của Yeltsin.

Yeltsin sẽ phải đối mặt với cuộc họp của Duma quốc gia dự tính vào ngày 15/4 để đối chất với sai lầm của mình. Các nhà phân tích nói rằng Yeltsin yêu cầu Primakov lợi dụng ảnh hưởng của mình để ngăn trở hành động vạch tội của Quốc hội