Ai giang đầu

Thiếu Lăng dã lão thôn sinh khốc
Xuân nhật tiềm hành Khúc Giang khúc
Giang đầu cung điện tỏa thiên môn
Tế liễu tân bồ vị thùy lục?
Ức tích nghê tinh há nam uyển
Uyển trung vạn vật sinh nhan sắc
Chiêu Dương điện lý đệ nhất nhân
Đồng liễn tùy quân tại quân trắc
Liễn tiền tài nhân đới cung tiễn
Bạch mã tước nghiệt hoàng kim lặc
Phiên thân hướng thiên ngưỡng xạ vân
Nhất tiếu chính trụy song phi dực
Minh mâu hạo xỉ kim hà tại?
Huyết ô du hồn quy bất đắc
Thanh Vị đông lưu, Kiếm Các thâm
Khứ trú bỉ thử vô tiêu tức
Nhân sinh hữu tình lệ triêm ức
Giang thủy giang hoa khởi chung cực
Hoàng hôn Hồ kỵ trần mãn thành
Dục vãng thành nam vọng thành bắc.

Dịch Nghĩa

Nỗi đau xót bên sông
Ông già nhà quê Thiếu Lăng (1) nén tiếng khóc nghẹn ngào
Ngày xuân, lẻn đi trên khuỷu sông Khúc Giang (2)
Hàng nghìn cửa cung điện ở bên sông đều im ỉm khóa
Cây liễu xinh, khóm bồ non, vì ai mà xanh tươi?
Nhớ khi xưa, cờ bảy sắc trẩy xuống vườn ngự uyển phía nam
Cảnh vật trong vườn đều tưng bừng tươi thắm
Người bậc nhất trong cung Chiêu Dương (3)
Được ngồi cùng xe với vua, theo hầu bên cạnh vua
Trước xe là các nữ quan đeo cung tên
Ngựa bạch ngậm chặt chiếc hàm thiếc bằng vàng
(Nữ quan) xoay mình, ngước nhìn trời, nhắm bắn lên mây
Một nụ cười đã rơi cả đôi chim đang bay sát cánh
(Người đẹp) mắt trong sáng, răng trắng bóng, bây giờ ở đâu?
Hồn bơ vơ vấy máu không nơi về được
Nước sông Vị trong xanh chảy về đông, hang núi Kiếm Các thăm thẳm
Kẻ đi người ở (4), như thế là tăm hơi vắng bặt
Người đời có tình cảm, lệ chảy ướt ngực
Nước sông và hoa cỏ bên sông há đều đau buồn cùng cực
Dưới bóng hoàng hôn, quân Hồ cưỡi ngựa tung bụi đầy thành
(Khiến mình mê man) định đi tới phía nam thành lại hướng về phía bắc!

Chú thích:
(1) Tức Đỗ Phủ.
(2) Sông Khúc Giang ở phía đông Trường An.
(3) Triệu Phi Yến, người bậc nhất trong cung Chiêu Dương nhà Hán. Đây chỉ Dương Quý Phi.
(4) Ý nói: Dương Quý Phi bị thắt cổ chết ở Mã Ngôi, còn Đường Minh Hoàng chạy vào đất Thục.

Dịch Thơ Thương đầu sông

Ông già Thiếu Lăng nghẹn ngào khóc,
Ngày xuân thui thủi khúc sông Khúc.
Bên sông cung điện khóa nơi nơi,
Bồ liễu vì ai khoe thắm lục?
Nhớ thuở bóng cờ xuống vườn nam,
Vườn nam cảnh vật bừng sắc hương!
Trong điện Chiêu Dương người bậc nhất,
Cùng xe ngồi cạnh đức quân vương.
Trước xe thể nữ đeo cung tên,
Ngựa bạch ngậm chiếc nhàm hoàng kim,
Né mình nhìn trời nhằm mấy bắn,
Một nụ cười rơi cả đôi chim.
Mặt ngọc răng ngà vắng bấy lâu,
Máu hoen hồn lạc biết về đâu!
Vị Thủy xuôi đông, Kiếm Các vắng,
Khuất, còn, vắng bặt tăm hơi nhau!
Việc đời nghĩ lại lệ ướt ngực,
Hoa, nước trên sông... đâu cùng cực?
Ngựa Hồ về tối, bụi đầy thành,
Ta muốn về nam, hóa sang bắc!

Ai vương tôn

Trường An thành đầu đầu bạch ô
Dạ phi Diên Thu môn thượng hô
Hựu hướng nhân gia trác đại ốc
Ốc để đạt quan tẩu tị Hồ
Kim tiên đoạn chiết cửu mã tử
Cốt nhục bất đắc đồng trì khu
Yêu hạ bảo quyết thanh san hô
Khả liên vương tôn khấp lộ ngung
Vấn chi bất khẳng đạo tính danh
Đãn đạo cùng khổ khất vi nô
Dĩ kinh bách nhật thoán kinh cức
Thân thượng vô hữu hoàn cơ phu
Cao Đế tử tôn tẫn long chuyết
Long chủng tự dữ thường nhân thù
Sài lang tại ấp long tại dã
Vương tôn thiện bảo thiên kim khu
Bất cảm trường ngữ lâm giao cù
Thả vị vương tôn lập tư tu
Tạc dạ đông phong xuy huyết tinh
Đông lai thác đà mãn cựu đô
Sóc phương kiện nhi hảo thân thủ,
Tích hà dũng nhuệ kim hà ngu!
Thiết văn thiên tử dĩ truyền vị,
Thánh đức bắc phục Nam Thiền Vu.
Hoa Môn ly diện thỉnh tuyết sỉ,
Thận vật xuất khẩu tha nhân thư.
Ai tai vương tôn thận vật sơ,
Ngũ Lăng giai khí vô thời vô.

Dịch Nghĩa
Quạ đầu trắng ở đầu thành Trường An
Đêm bay đến kêu trên cửa Diên Thu (1)
Lại mổ rỉa nóc nhà to của người ta
Dưới nhà ấy, các quan lớn đã chạy lánh quân Hồ
Roi vàng quất gãy, chín ngựa (2) đều chết cả
Người ruột thịt cũng không được giong ruổi cùng đi
Tiếp bên lưng đeo chuỗi ngọc báu và san hô xanh
Đáng thương thay, vương tôn khóc ở góc đường
Hỏi sao cũng không chịu xưng tên, kể họ
Chỉ xin làm tôi tớ vì đang khổ sở khốn cùng
Hàng trăm ngày rồi luồn lách gai góc
Da dẻ suốt người không chỗ nào lành
Con cháu Cao Đế (3) đều có tướng mũi cao
Nòi rồng tất phải khác người thường
(Bây giờ) lang sói được ở kinh đô, rồng phải lẩn ở đồng nội (4)
Vương tôn khéo giữ tấm thân nghìn vàng
Nơi ngã ba đường, không dám dông dài trò chuyện
Chỉ vì vương tôn nên dừng lại chốc lát
Đêm qua, gió đông thổi đến những mùi máu tanh hôi
Lạc đà từ phía đông đến nhan nhản đầy kinh đô cũ
Các chiến sĩ phương bắc (5) có thân thể mạnh, chân tay cứng
Xưa sao hăng hái sắc bén, giờ sao ngu đần
Nghe đồn thiên tử đã truyền ngôi (6)
Đức giáo thánh nhân làm cho Nam Thiền Vu (7) ở phía bắc phải cảm phục
Người Hoa Môn ( rạch mặt (9) xin rửa nhục
Khá cẩn thận giữ miệng, đừng để kẻ khác rình dò
Xót thay! Vương tôn nên giữ gìn, đừng sơ hở
Khí thịnh vượng của Ngũ Lăng lúc nào chẳng có (10)

Chú thích:
(1) Cửa Diên Thu: cửa tây vườn thượng uyển trong cung nhà Đường
(2) Chín ngựa: số ngựa đóng xe của hoàng đế
(3) Cao Đế: tức Hán Cao Tổ. Đây ám chỉ vua Đường
(4) Chỉ Đường Huyền Tông phải lánh vào Thục, Đường Túc Tông phải ở Linh Vũ, còn An Lộc Sơn thì xưng hoàng đế ở Lạc Dương
(5) Chỉ quân Kha Thư Hàn, tướng nhà Đường, phòng thủ Đồng Quan, nhưng bị An Lộc Sơn đánh tan
(6) Huyền Tông truyền ngôi cho Túc Tông, còn mình làm thái thượng hoàng
(7) Nam Thiền Vu phục tùng Hán Quang Vũ Đế. Đây ám chỉ Hồi Ngột thân thiện với Đường Túc Tông
(8) Hoa Môn: chỉ Hồi Ngột
(9) Tục Hung Nô xưa rạch mặt chảy máu để tỏ lòng trung thành
(10) Ý nói nhà Đường còn có khí thế thịnh vượng có thể trung hưng được

Dịch Thơ

Thương vương tôn

Quạ đầu thành lông đầu trắng phớ,
Đêm bay kêu trên cửa Diên Thu.
Lại moi nhà các quan to,
Các quan chạy trốn giặc Hồ lung tung.
Chín ngựa chết, roi đồng đập gẫy,
Bỏ thịt xương, cố chạy lấy mình.
Dưới lưng vòng ngọc xanh xanh,
Góc đường ngồi khóc thương tình vương tôn.
Hỏi tên họ, đâu còn dám nhận,
Chỉ xin cho được phận tôi đòi!
Tháng ròng chui rúc chông gai,
Trên mình da thịt chẳng nơi nào lành.
Con cháu chúa thảy rành cao mũi,
Giống rồng xem khác với người thường.
Rồng thất thế, sói đầy đường,
Liệu mà giữ lấy nghìn vàng tấm thân.
Vì vương tôn dừng chân đứng tạm,
Lối lại qua chuyện dám kề cà!
Gió đưa hơi máu đêm qua,
Sớm nay đô cũ lạc đà nghênh ngang.
Tướng phương bắc rặt phường thao lược,
Nay vì đâu nhụt sức, kém tài?
Trộm nghe vua mới lên ngôi,
Đức đà phục được rợ ngoài Hung Nô.
Rạch da mặt, trả thù xin quyết.
Chớ rỉ răng, người biết không nên!
Vương tôn cố sức giữ gìn,
Năm Lăng trông lại còn bền khí thiêng!

Nhượng Tống dịch


Đầu thành Trường An quạ trắng đầu,
Đêm bay trên cửa Diên Thu gào,
Lại đến nhà người mổ trên mái,
Dưới mái quan to chạy lánh Hồ!
Roi vàng gãy nát, chín ngựa chết,
Ruột thịt chẳng được cùng ruổi dong.
Ngọc xanh châu báu giắt bên lưng,
Thương nỗi vương tôn khóc vệ đường!
Hỏi tên chẳng nói, chỉ nói khổ,
Xin làm đày tớ cơn khốn cùng.
Đã qua trăm ngày rúc gai cỏ,
Mình không một chỗ da liền trơn.
Con chàu nhà vua đều mũi lộ
Giống rồng có khác với người thường.
Muông sói ở thành, rồng ở nội,
Vương tôn khéo giữ thân ngàn vàng!
Gặp giữa đường quan dám rỉ hơi,
Dừng với vương tôn chốc lát thôi.
Đêm qua gió đông thổi máu tanh,
Lạc đà tràn ngập kinh xưa rồi!
Phía bắc quân kia hình vạm vỡ,
Xưa sao dõng dạc, giờ sao tồi?
Trộm nghe nhà vua đã truyền vị,
Thuyền Vu đã chịu phục oai trời.
Hoa Môn rạch mặt thề rửa nhục,
Chớ hở môi ra chết với người!
Ơi hỡi vương tôn kín giữ lời!
Ngũ Lăng khí thiêng còn đời đời.

Khương Hữu Dụng dịch

Ức đệ kỳ I

Táng loạn văn ngô đệ
Cơ hàn bạng Tế Châu
Nhân hi thư bất đáo
Binh tại kiến hà do ?
ức tạc cuồng thôi tẩu
Vô thì bệnh khứ ưu
Tức kim thiên chủng hận
Duy cộng thuỷ đông lưu



Dịch Nghĩa

Nhớ em

Thời buổi loạn lạc,nghe tin em
Đói rét nương náu ở châu Tế
Vắng người thư không đến nơi
Còn giặc biết làm sao gặp nhau ?
Nhớ xưa cuống cuồng giục chạy
Không lúc nào biết ốm đau và lo lắng
Hiện nay hàng nghìn mối hận
Phó mặc cùng dòng nước chảy về đông

Dịch Thơ

Nhớ em

Loạn ly nghe được tin em,
Mặc dầu đói khát vẫn yên nước Tề,
Người thưa thớt, thư về không tới;
Buổi binh đao khó nói tương phùng.
Nhớ ngày chạy loạn khổ chung,
Lo âu, đau ốm, khốn cùng khó an!
Lòng còn nặng muôn ngàn mối hận;
Phó dòng sông chảy tận phương đông ...

Bản dịch: Chi Điền

Loạn lạc nghe tin chú
Cơ hàn náu Tế Châu
Vắng người thư chẳng tới
Còn giặc,gặp nơi đâu ?
Nhớ thuở xưa cuồng chạy
Đau thôi lại thảm sầu
Bây giờ muôn hối hận
Phó mặc nước xuôi mau

Bản dịch: Lê Nguyễn Lưu

Ức đệ kỳ II

Thả hỉ Hà Nam định
Bất vấn nghiệp thành vi
Bách chiến kim thuỳ tại ?
Tam niên vọng nhữ quy
Cố hương hoa tự phát
Xuân nhật điểu hoàn phi
Đoạn tuyệt nhân yên cửu
Đông tây tiêu tức hi

Dịch Nghĩa

Hãy mừng Hà Nam đã yên
Không hỏi đến vòng vây Nghiệp Thành
Qua trăm trận nay còn lại ai ?
Ba năm trông ngóng em về
Vườn cũ hoa tự nở
Ngày xuân chim vẫn bay
Khói bếp nhà ai đã tắt ngấm lâu rồi
Đông tây tin tức thưa thớt

Dịch Thơ
Hà Nam mừng hết giặc
Thành Nghiệp giặc đang vây
Trăm trận còn ai đó ?
Ba năm nhớ chú đây
Vườn xưa hoa nụ nở
Xuân thắm cánh chim bay
Khói bếp nhà ai tắt
Vắng tin đông lẫn tây

Lê Nguyễn Lưu dịch

Bát trận đồ

Công cái tam phân quốc
Danh thành Bát trận đồ
Giang lưu thạch bất chuyển
Di hận thất thôn Ngô


Dịch Nghĩa

Công lớn trùm khắp, nước chia làm ba
Nổi danh trận đồ Bát quái
Nước sông cứ chảy đá không lay chuyển
Để lại hận đă thất kế thôn tính Ngô

Dịch Thơ
Bát Trận Đồ

Vơ công trùm lợp thời Tam Quốc
Danh tiếng làm nên Bát trận đồ
Đá vẫn nằm trơ dòng nước chảy
Hận còn để măi lỡ thôn Ngô

Bản dịch: Trần Trọng San

Tam phân quốc công cao tột bực
Bát trận đồ danh nức muôn đời
Nước trôi đá vẫn không dời
Ngậm ngùi nỗi chẳng nghe lời đánh Ngô

Bản dịch: Trần Trọng Kim

Chú thích:
-Bát trận đồ: do Khổng Minh thời Tam quốc dựng thành, ở huyện Phụng Tiết, tỉnh Tứ Xuyên. Tướng Ngô là Lục Tốn bị quân Thục vây hăm tại đây, nhưng nhờ được nhạc phụ của Khổng Minh là Hoàng Thừa Nghiện chỉ đường nên ra thoát được
-Tam phân quốc: Khổng Minh chưa ra khỏi nhà đă biết thiên hạ thế chia làm ba, Thục Ngô Ngụy
-Thôn Ngô: Lưu Bị đánh Đông Ngô để trả thù cho Quan Vân Trường, bị thua to về tay Lục Tốn.

Bạc mộ

Giang thuỷ trường lưu địa
Sơn vân bạc mộ thì
Hàn hoa ẩn loạn thảo
Túc điểu trạch lâm chi
Cựu quốc kiến hà nhật ?
Cao thu tâm khổ bi !
Nhân sinh bất tái hảo
Mấn phát tự thành ty


Dịch Nghĩa

Chiều hôm

Nơi này nước sông chảy hoài
Vào lúc chiều hôm nhuộm màu mây núi
Hoa lạnh lẽo nấp trong đám cỏ rối
Chim ngủ đêm chọn cành rậm
Ngày nào thấy lại đất nước cũ ?
Trời thu lồng lộng khiến lòng càng buồn !
Một đời người không gặp dịp tốt hai lần
Mái tóc mấy chốc mà thành tơ bạc !

Dịch Thơ

Nơi nước sông tuôn đổ
Chiều mây núi nhuộm màu
Hoa vàng xen cỏ rối
Chim tối chọn cành sâu
Nước cũ bao giờ thấy ?
Thu cao tấc dạ sầu !
Dịp may đời hoạ hiếm
Mấy chốc bạc phơ đầu

Lê Nguyễn Lưu dịch

Bất kiến

Bất kiến Lý sinh cửu ,
Dương cuồng chân khả ai .
Thế nhân giai dục sát ,
Ngô ý độc lân tài .
Mẫn tiệp thi thiên thủ ,
Phiêu linh tửu nhất bôi .
Khuông sơn độc thu xứ ,
Ðầu bạch hảo qui lai .


Dịch Nghĩa

Không gặp

Ðã lâu không gặp bạn Lý sinh.
Bạn phải giả đò điên cuồng, thực đáng thương xót.
Trong lúc người đời đều muốn bạn phải chết,
chỉ riêng tôi có ý muốn tiếc tài .
Bạn làm thơ rất mau lẹ, có lẽ đến ngàn bài
Bây giờ đang phải nổi trôi , lưu lạc với một chén rượu.
Núi Khuông Lư là nơi bạn từng đọc sách khi xưa
Đầu bạc rồi, bạn hãy trở về nơi đó .

Dịch Thơ

Không gặp

Lâu rồi không gặp Lý sinh ,
Giả điên vờ dại , cho mình xót ai .
Giết đi là ý người đời ,
Ngậm ngùi riêng chỉ mình tôi mến tài .
Lẹ mau thơ viết ngàn bài ;
Bây giờ một chén nổi trôi bụi trần .
Nơi xưa đọc sách Khuông Sơn ,
Mái đầu bạc trắng , cố nhân hãy về !

Bản dịch Trần Trọng San

Bồi giang phiếm chu tống Vi Ban quy kinh

Truy tiễn đồng chu nhật
Thương xuân nhất thủy gian
Phiêu linh vi cửu khách
Suy lão tiển quân hoàn
Hoa tạp trùng trùng thụ
Vân khinh xứ xứ san
Thiên nhai cố nhân thiểu
Cánh ích mấn mao ban

Dịch Nghĩa

Một buổi trên thuyền tiễn đưa nhau
Thương cảnh xuân, chung một dòng nước
Đã bao lâu, thân khách lênh đênh
Cảnh già yếu, lại mừng gặp anh trở lại
Màu hoa sặc sỡ chen lẫn lớp cây trùng điệp
Mây lơ lửng trên đỉnh núi khắp nơi
Bên giời hiếm bạn cũ
Mái tóc càng bạc phơ

Dịch Thơ

Sông Bồi dong thuyền đưa Vi Ban về kinh

Cuộc đưa tiễn thuyền cùng một buổi,
Lòng thương xuân theo với nước xuân sầu.
Kiếp lênh đênh thân khách đã bao lâu,
Cảnh suy lão lại mừng nhau về chốn cũ.
Cây từng lớp màu hoa xem sặc sỡ
Khắp ngàn non tua tủa đám mây đưa
Bên giời người cũ lơ thơ
Buồn thêm tóc mái phất phơ điểm màu

Á Nam dịch

Bi Thanh Bản

Ngã quân Thanh Bản tại đông môn
Thiên hàn ấm mã Thái Bạch quật
Hoàng đầu Hề nhi nhật hướng tây
Sổ kỵ loan cung cảm trì đột
Sơn tuyết, hà băng dã tiêu sắt
Thanh thị phong yên, bạch thị cốt
Yên đắt phụ thư dữ ngã quân
Nhẫn đãi minh xuân, mạc thảng thốt.

Dịch Nghĩa

Quân ta đóng ở cửa đông Thanh Bản
Trời rét căm căm, ngựa uống suối Thái Bạch
Bọn mọi Hề trong bộ lạc "đầu vàng" (thế xuống như) mặt trời phía tây.
Chỉ có vài tên kỵ binh mà cũng giương cung xông tới.
Núi, tuyết, sông băng, cánh đồng xơ xác.
Chỗ xanh là khói, chỗ trắng là xương khô.
Ước gì gửi được thư cho quân ta,
(Khuyên hãy) kiên nhẫn đợi sang xuân, chớ nóng vội.

--------------------------

Thanh Bản: Nơi tướng Phùng Quán đóng quân chống An Lộc Sơn.

Dịch Thơ

Thương trận Thanh Bản

Cửa đông Thanh Bản quân ta trú
Lạnh trời cho ngựa uống hồ núi
Bóng xế, vài tên lính kỵ Hề,
Vẫn dám giương cung, ngựa xông tới.
Núi tuyết, sông băng, đồng hắt hiu,
Trắng ấy xương mà xanh ấy khói.
Ước gì thư đến được quân ta:
Cố đợi ra năm đừng nóng vội!

Bản dịch: Khương Hữu Dụng

Bi Trần Đào

Mạnh đông thập quận lương gia tử,
Huyết tác Trần Đào trạch trung thuỷ.
Dã khoáng thiên thanh vô chiến thanh,
Tứ vạn nghĩa quân đồng nhật tử.
Quần Hồ quy lai huyết tẩy tiễn,
Nhưng xướng Hồ ca ẩm đô thị.
Đô nhân hồi diện hướng bắc đề,
Nhật dạ cánh vọng quan quân chí.

Dịch Thơ

Thương Trận Trần Đào

Đông sang...mười quận trai tài,
Máu tuôn thành nước đỏ tươi ròng ròng.
Im lìm trời vắng, đồng không,
Bốn muôn quân nghĩa chết trong một ngày.
Giặc Hồ, tên tẩm máu đầy,
Hát câu hát mán, uống say phố phường.
Ngày đêm khóc ngóng Bắc phương,
Quan quân đâu tá? dân đương đợi chờ.

Biệt Phòng thái uý mộ

Tha hương phục hành dịch
Trú mã biệt cô phần
Cận lệ vô can thổ
Đê không hữu đoạn vân
Đối kỳ bồi Tạ Truyện
Bả kiếm mịch Từ Quân
Duy kiến lâm hoa lạc
Oanh đề tống khách văn

Dịch Nghĩa

Từ giã mộ Phòng thái uý

Ta đi công cán nơi quê người
Dừng ngựa giã từ nấm mồ lẻ loi
Gần nước mắt,không có đất khô ráo
Dưới vòm trời có những đám mây rời rạc
Đánh cờ với Tạ Truyện
Mang gươm tìm Từ Quân
Chỉ thấy hoa rừng rụng
Nghe oanh hót tiễn đưa người


Dịch Thơ

Lại ra miền đất khách
Dừng ngựa giã cô phần
Mây ủ dăng trời thấp
Đất hoen ướt lệ gần
Đánh cờ hầu Tạ Truyện
Mang kiếm viếng Tạ Quân
Chỉ thấy hoa rừng rụng
Con oanh hót tiễn chân

Lê Nguyễn Lưu dịch

Càn Nguyên trung ngụ cư Đồng Cốc huyện tác ca kỳ I

Hữu khách, hữu khách tự Tử Mỹ
Bạch đầu loạn phát thuỳ quá nhĩ
Tuế thập tượng lật tuỳ thư công
Thiên hàn nhật mộ sơn cốc lý
Trung Nguyên vô thư quy bất đắc
Thủ cước đống thuân, bì nhục tử
Ô hô ! Nhất ca hề, ca dĩ ai !
Bi phong vị ngã tòng thiên lai


Dịch Nghĩa
Có người, có người tên chữ là Tử Mỹ
Đầu bạc phơ, tóc bù xù rũ xuống quá tai
Quanh năm lượm hạt dẻ, đi theo người nuôi vượn
Trời rét, buổi chiều ở trong hang núi
Trung Nguyên bặt tin, không về được
Chân tay cóng buốt, da thịt tê dại
Hỡi ôi ! Bài hát thứ nhất, tiếng hát đã xót xa
Gió buồn vì ta từ trên trời thổi xuống...

Càn Nguyên trung ngụ cư Đồng Cốc huyện tác ca kỳ II

Trường sàm, trường sàm bạch mộc bính
Ngã sinh thác tử dĩ vi mệnh
Hoàng độc vô miêu, sơn tuyết thịnh
Đoản y sác vãn bất yểm hĩnh
Thử thì dữ tử không quy lai
Nam thân tứ ngâm tứ bích tĩnh
Ô hô ! Nhị ca hề, ca thuỷ phóng
Lư lý vị ngã sắc trù trướng !


Dịch Nghĩa
Thuổng dài, thuổng dài cán gỗ trắng
Đời ta cậy nhờ ngươi mà sống
Khoai hoàng tinh không nẩy mầm, tuyết đầy núi
Áo ngắn kéo xuống không che nổi chân
Lúc này, ta và ngươi đều về không
Trai than thở, gái rên rỉ, bốn vách lặng lẽ
Hỡi ôi ! Bài hát thứ hai vừa cất lên
Hàng xóm vì ta mà vẻ mặt thảm thiết.

Càn Nguyên trung ngụ cư Đồng Cốc huyện tác ca kỳ III

Hữu đệ, hữu đệ tại viễn phương
Tam nhân các sấu, hà nhân cường
Sinh biệt triển chuyển bất tương kiến
Hồ trần ám thiên đạo lộ trường
Tiền phi giá nga, hậu thu thương
An đắc tống ngã tại nhữ bàng ?
Ô hô ! Tam ca hề, tam ca phát
Nhữ quy hà xứ thu huynh cốt ?

Dịch Nghĩa
Có em trai, có em trai ở chốn xa xôi
Ba người đều gầy, có ai khoẻ mạnh đâu !
Sống chia lìa, trằn trọc vì không gặp nhau
Bụi Hồ mù trời, đường sá vời vợi.
Chim giá nga bay trước, chim thu thương bay sau
Làm sao đưa ta đến bên các em ?
Hỡi ôi ! Bài hát thứ ba, tiếng hát trỗi ba lần
Các em về, biết nhặt xương anh chốn nào ?

Càn Nguyên trung ngụ cư Đồng Cốc huyện tác ca kỳ IV

Hữu muội, hữu muội tại Chung Ly
Lương nhân tảo một, chư như si
Trường Hoài lãng cao, giao long nộ
Thập niên bất kiến lai hà thì ?
Biên chu dục vãng, tiễn mãn nhãn
Diễu diểu Nam quốc đa tinh kỳ
Ô hô ! Tứ ca hề, tứ ca tấu
Lâm viên vị ngã đề thanh trú

Dịch Nghĩa

Có em gái, có em gái ở Chung Ly
Chồng chết sớm, các con còn thơ dại
Sông Hoài sóng lớn, thuồng luồng dữ
Mười năm chẳng thấy em về lần nào.
Muốn vượt thuyền thăm em, tên đầy trước mắt,
Cõi nam bao nhiêu cờ xí thấp thoáng.
Hỡi ôi ! Hát bài thứ tư, tiếng hát bốn phen cất lên
Vượn rừng vì ta kêu buồn giữa ban ngày.

Càn Nguyên trung ngụ cư Đồng Cốc huyện tác ca kỳ V

Tứ sơn đa phong, khê thuỷ cấp
Hàn vũ táp táp, khô thụ thấp
Hoàng cao cổ thành vân bất khai
Bạch hồ khiêu lương, hòng hồ lập
Ngã sinh hà vi tại cùng cốc ?
Trung dạ khởi toạ, vạn cảm tập.
Ô hô ! Ngũ ca hề, ca chính trường
Hồn chiêu bất lai, quy cố hương

Dịch Nghĩa
Núi bốn bề lộng gió, nước suối đổ dồn dập
Mưa lạnh ào ào, cây khô ướt đẫm
Thành xưa đầy cỏ vàng, mây không tan
Chồn trắng nhảy lên cầu, chồn vàng đứng sững
Đời ta vì sao lại ở nơi hang cùng ?
Nửa đêm ngồi dậy, muôn mối cảm xúc dồn tới
Hỡi ôi ! Bài hát thứ năm, lời hát còn dài
Hồn gọi không lại, đang mải về quê cũ.

Càn Nguyên trung ngụ cư Đồng Cốc huyện tác ca kỳ VI

Nam hữu long hề tại sơn thu
Cổ mộc lung tung chi tương cù
Mộc diệp hoàng lạc long chính trập
Phục xà đông lai thuỷ thượng du
Ngã hàng quái thử, an cảm xuất
Bạt kiếm dục trảm thả phục hưu.
Ô hô ! Lục ca hề, ca tứ trì,
Khê hác vị ngã hồi xuân tư

Dịch Nghĩa
Phương nam có con rồng ở đầm trên núi
Cây cổ thụ cao vút, cành chằng chịt xen nhau
Giữa lá rụng úa vàng, rồng nằm cuộn khúc
Loài rắn miền đông tới lượn lờ trên mặt nước
Ta đến xứ sở lạ lùng này, không dám ra
Tuốt gươm toan chém nhưng lại thôi.
Hỡi ôi ! Bài hát thứ sáu, tiếng hát có vẻ chậm,
Núi khe vì ta đưa dáng xuân về.

Càn Nguyên trung ngụ cư Đồng Cốc huyện tác ca kỳ VII

Nam nhi sinh bất thành danh thân dĩ lão
Tam niên cơ tẩu hoang sơn đạo.
Trường An khanh tướng đa thiếu niên,
Phú quý ưng tu trí thân tảo.
Sơn trung nho sinh cựu tương thức,
Đãn thoại túc tích thương hoài bão.
Ô hô ! Thất ca hề, tiễu chung khúc,
Ngưỡng thị hoàng thiên bạch nhật tốc...

Dịch Nghĩa
Làm trai sinh ra chưa nên danh thân đã già
Ba năm đói chạy khắp nẻo núi hoang.
Bọn khanh tướng ở Trường An đa phần còn trẻ
Nên sớm đem thân vào chốn giàu sang.
Bọn làng nho quen biết cũ đều ở núi non
Thường bàn chuyện xưa, thương cho chí lớn.
Hỡi ôi ! Hát bài thứ bảy, tiếng hát buồn đã dứt,
Ngẩng trông trời cao, mặt trời trắng đi qua nhanh...

Các dạ

Tuế mộ âm dương thôi đoản cảnh
Thiên nhai sương tuyết tế hàn tiêu
Ngũ canh cổ giác thanh bi tráng
Tam hiệp tinh hà ảnh động diêu
Dã khốc kỷ gia văn chiến phạt
Di ca sổ xứ khởi ngư tiều
Ngọa long dược mã chung hoàng thổ
Nhân sự âm thư mạn tịch liêu

Dịch Nghĩa
Trong ngày tháng cuối năm, thời gian giục giã qua mau. Giữa khi sương tuyết ở bên trời, đêm ngừng giá lạnh. Tiếng trống và tù và nổi lên nghe bi ai, hùng tráng vào lúc canh năm. Bóng những vì sao và sông Ngân lay động trong miền Tam Hiệp.

Biết bao nhà vang tiếng chiến chinh trong tiếng khóc đồng quê. Trong khi ở một vài nơi, nổi lên điệu hát của người đánh cá, kiếm củi trong tiếng ca mọi rợ.

Rồng nằm, ngựa nhảy cuối cùng đều thành đất vàng. Việc đời và thư tín thảy đều vắng vẻ, yên tịnh.

------------------------------------------

Đỗ Phủ làm bài này vào mùa đông năm 766, khi ở Quỳ Châu.

Dịch Thơ
Đêm tối trên gác

Năm tàn ngày tháng dục qua mau,
Biên cảnh sương pha tuyết dãi dầu.
Kèn trống bi hùng thôi thúc sáng,
Tinh hà dao động cõi Tam Châu.
Nhà nhà than khóc hờn chinh chiến!
Đây đó hò ca mấy chú tiều.
Danh tướng mưu thần ba tất đất,
Việc đời, thư tín thảy buồn thiu!

Bản dịch: Chi Điền

Cảm tác

Văn chương thiên cổ sự
Ðắc thất thốn tâm tri
Tác giả giai thù biệt
Thanh danh khởi lãng thuỳ



Dịch Thơ
Cảm tác

Văn chương là chuyện muôn đời
Có chăng được mất do người ta thôi
Khác chăng mỗi vẽ vẹn mười
Giử thanh danh mãi sáng ngời về sau

Võ Thị Xuân Ðào ( Phỏng dịch )

Cầm đài

Mậu Lăng đa bệnh hậu
Thượng ái Trác Văn Quân
Tửu tứ nhân gian thế
Cầm đài nhật mộ vân
Dã hoa lưu bảo yếm
Mạn thảo kiến la quần
Quy phụng cầu hoàng ý
Liêu liêu bất phục văn

Dịch Nghĩa
Sau buổi lắm bệnh ở Mậu Lăng
Càng thêm yêu Trác Văn Quân
Quán rượu trong cõi nhân gian
Cầm đài dưới bóng mây chiều
Hoa dại nằm trong chén quý
Cỏ hoang vương gấu quần là
Ý phượng cầu hoàng xưa
Nay không còn được nghe lại nữa

Dịch Thơ

Mậu Lăng tâm bệnh vừa tan
Càng thêm say đắm riêng nàng Văn Quân
Tửu gia trong chốn thế nhân
Cầm đài giữa ánh phù vân phiêu bồng
Chén quỳnh lưu cánh hoa đồng
Cỏ may vương gấu quần hồng phất phơ
Cầu hoàng quy phượng ngày xưa
Cung cầm trác tuyệt bây giờ còn đâu

Vi Nhất Tiếu

Cửu khách

Cơ lữ tri giao thái
Yêm lưu kiến tục tình
Suy nhan liêu tự thẩn
Tiểu lại tối tương khinh
Khứ quốc ai Vương Xán
Thương thì khốc Giả Sinh
Hồ ly hà túc đạo
Sài hổ chính tung hoành

Dịch Nghĩa
Ở đất khách lâu dài

Sống gửi nằm nhờ mới biết tình nghĩa bạn bè
ở lâu dài mới thấy rõ thói đời
Tự cười mình vẻ mặt nhăn nheo già cỗi
Tên lại nhỏ mà khinh người thái quá
Vương Xán đau buồn bỏ nước ra đi
Giả Nghị khóc thương cho thời thế
Lũ chồn cáo đâu đáng nói đến
Hạng sói cọp đang lúc nghênh ngang

Dịch Thơ

Sống gửi hay tình bạn
ở lâu biết thói đời
Mặt già riêng nửa dáng
Lại nhỏ cũng khing người
Vương Xán buồn xa nước
Giả Sinh khóc tiếc thời
Cáo chồn đâu đáng kể
Sói cọp vẫy vùng chơi !

Lê Nguyễn Lưu dịch

Cửu nhật Lam Điền Thôi thị trang

Lão khứ, bi thu cưỡng tự khoan
Hứng lai kim nhật tận quân hoan
Tu tương đoản phát hoàn xuy mạo
Tiếu thảnh bành nhân vị chỉnh quan
Lam thủy viễn tòng thiên giản lạc
Ngọc sơn cao tịnh lưỡng phong hàn
Minh niên thử hội tri thùy kiện
Túy bả thù du tử tế khan

Dịch Nghĩa
Về già, buồn cảnh thu, gượng gạo cho khuây khỏa.
Hôm nay nhân lúc cao hứng, cùng bác mua vui thật ra trò.
Tóc ngắn ngủn, những thẹn bị gió thổi bay mũ (1)
Cười mình đến phải nhờ người bên cạnh sửa hộ mũ cho chỉnh tề (2).
Dòng Lam thủy từ ngàn suối xa xa đổ lại.
Ngọc sơn vòi vọi cũng lạnh như hai ngọn núi cao.
Sang năm, gặp tiết này, biết ai còn mạnh khoẻ.
Sẽ uống say, rồi cái nhánh thù du điểm kỹ nhau xem.
--------------------------------
(1) Do điển Mạnh gia đời Tần, nhân tiết trùng cửu (9 tháng 9), chơi núi Long Sơn, bị gió thổi rơi mũ, thành một đề tài để Tôn Thịnh làm bài văn trào lộng.
(2) Cũng do điển Mạnh gia rơi mũ, phải nhờ người bên cạnh là Hoàn Ôn sửa mũ lại cho.

Dịch Thơ

Ngày trùng cửu ở nhà họ Thôi huyện Lam Điền

Tuổi già thu đến gượng khuây khoa
Cao hứng vui chơi bác tại nhà
Những thẹn tóc thưa cơn gió lốc
Lại cười mũ lệnh khách nâng qua
Lam Giang suối đổ ngàn biên tái
Ngọc Lĩnh hơi lên ngọc Thái Hòa
Năm đến, tiết nầy ai mạnh yếu?
Thù du sẽ điểm sổ phần ta!

Bản dịch:Chi Điền

Dã vọng I

Thanh thu vọng bất cực
Thiều đệ khởi tằng âm
Viễn thuỷ kiêm thiên tĩnh
Cô thành ẩn vụ thâm
Diệp hi phong cánh lạc
Sơn quýnh nhật sơ trầm
Độc hạc quy hà vãn ?
Hôn nha dĩ mãn lâm

Dịch Nghĩa
Trông cảnh đồng quê

Bầu thu trong vắt khôn cùng
Xa xôi bao lớp bóng râm nổi lên
Nước xa lẫn vòm trời quang đãng
Thành cô quạnh nấp trong sương dày
Lá thưa thớt gió thổi cứ rụng dần
Núi tít mù mặt trời vừa lặn
Hạc lẻ bầy buổi chiều bay về đâu ?
Quạ hoàng hôn xao xác khắp rừng.

Dịch Thơ

Bầu thu vời mút mắt
Lớp lớp bóng im xa
Nước thẳm in trời tạnh
Thành hoang khuất móc sa
Lá thưa theo gió rụng
Núi quạnh lẫn dương tà
Hạc tối về đâu nhỉ ?
Rừng đêm rộn ác tà...

Lê Nguyễn Lưu dịch